ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ... - ਹਰੀਸ਼ ਖਰੇ

ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸੱਜਣ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਚਲਾਣਾ ਤਕਰੀਬਨ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸੱਜਣ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਨ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਹਿਮ ਅਹੁਦਿਆਂ- ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ, ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ- ਉੱਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇਉਂ ਸੁਖਾਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1989 ਤੋਂ 1992 ਤਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਗਣਤੰਤਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਗਠਿਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
      ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦਾ ਜੇਰਾ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
      ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਥਾਪਿਤ  ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੂੰ 'ਜਮਾਂਦਰੂ ਸਰਕਾਰੀ ਆਦਮੀ' ਜਾਂ 'ਸੂਝਵਾਨ ਆਦਮੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ, ਸਹਿਜ ਭਾਅ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਜੀ-ਹਜ਼ੂਰੀਆ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ।
      ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇੱਕ ਤੇ ਕਦੇ ਦੂਜੇ ਬਖੇੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਭਾਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
      ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਰੋਅਬ ਝੱਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਇੱਕ ਨਾ ਟਾਲਣਯੋਗ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਵੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਮਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ।
      ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦਾ 'ਤਵਾਜ਼ਨ' ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ- ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜੋ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਿਆਸਤ ਜਾਂ ਇਸ ਪਿਛਲੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।  ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸਫ਼ੀਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਧੜੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ 'ਕਾਂਗਰਸੀ' ਹੋਣ ਦਾ ਠੱਪਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ- ਪਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਫ਼ੀਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾਈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧੀ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਨ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 'ਬਲੂ ਰਿਬਨ : ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਕੌਮੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ' ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੀ।
      ਉਹ ਅਣਵਿਆਹੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਉਂਜ, ਉਹ 'ਚੰਗੀ' ਫੀਸ ਬਦਲੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਲਾਲਿਆਂ' ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ, ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।
      ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੇ, ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਡਾਢਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ: ਦਸਤੂਰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿੱਗਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰੋ।
******
    ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਨੂੰ 'ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਛਾਪੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਗੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਨੂੰ 'ਸ਼ਰਧਾ' ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਝੂਠੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹੱਤਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।
       ਮੈਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਕਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 'ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਡਾਢੇ' ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੋਗ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਲੋਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਗੇ।
       ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਮੱਲੋ-ਜ਼ੋਰੀਂ ਚੇਤੇ ਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ, ਸਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਬੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਏ।
     ਹੁਣ ਤਕ ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੀ ਹਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
      ਹੁਣ, ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਇਹੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਛਾਣ ਘੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਕਾਈਆਂ ਤੇ ਵਧੀਕੀਆਂ ਅਪ੍ਰਸੰਗਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੱਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੁਕਵਾਂ ਗੁੱਸਾ ਹੈ- ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
       ਅਸੀਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਮੂਹਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਸੇ ਵਡੇਰੇ ਮੰਤਵ- ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਊ- ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਜਾਟ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
      ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਗਏ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਕੋਈ ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।
      ਨਗੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਚਿਤਾਵਨੀ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ' ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੇਹੱਦ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
"""
       ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਿਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਚਾਹੇ ਰਿੰਗ-ਮਾਸਟਰ ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਚੌੜਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸ ਨੀਰਸ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੇਚੀਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
     ਵਾਪੱਲਾ ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕੀਪਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਸੇਫ- ਦਿ ਡਿਲੈੱਮਾ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨਲ ਸਕਿਉਰਿਟੀ' ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਰ ਮੋਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੁਣਾ ਜਾਂ ਅਤਿ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੰਵਾਰੇਗੀ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਗ਼ਲਤ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਅੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਸਤਾਉਣਗੀਆਂ।
       ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਝੂਠ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ : ''ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਗੋਧਰਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਏ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਹੋਏ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਹਾਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ 1994 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਤਿਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 65,712 ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।'' ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੱਥ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੁਸਲਿਮਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਆਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
       ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ 'ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ' ਰਹੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਊਣੇ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨਘਾੜੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਬਹੁਤ, ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਏਕੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਆਗੂ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਜਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਭਾਵ ਪੁਲੀਸ, ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖੇਤਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰਬਾਂ ਤਕਸੀਮਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
        ਹੁਣ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਬਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹਾਂਗੇ ਜਦੋਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
     ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ '26/11' ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਧਿਆਇ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਤੰਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਕਾਰਜਯੋਗ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਹਮਲਾ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ 'ਨਾਕਾਮੀਆਂ' ਦੱਬੀਆਂ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸਾਡੇ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ।
    ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੁਸਤਕ ਰੈਕ 'ਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੜੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
    ਇਹ ਹਫ਼ਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਔਖਿਆਈ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ।