'ਬਿੱਗ-ਡੇਟਾ' ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਕਾਰ - ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਸ਼ਬਦ 'ਡੇਟਾ' ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਟੇ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਵਾਂਗ ਹੁਣ ਡੇਟਾ ਦਾ ਮੁੱਕਣਾ ਵੀ ਕਈਆਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਗੋਭੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਭੀ ਵਾਲਾ ਪਰੌਂਠਾ 'ਚਾਹੀਏ, ਤੋ ਬਸ ਚਾਹੀਏ'। ਅਜਿਹੀ ਨਿਰੋਲ ਖਪਤਕਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਆਦਲੀ, ਮਨਪ੍ਰਚਾਵੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਸਤ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਵਾਹ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਾਰਦੀ ਤੇ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਾਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਫਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਣਕ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਟਾ ਬਣ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮੂਹਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਸਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਆਈਟਮ 'ਡੇਟਾ' ਬੜੀ ਓਪਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
         ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ ਹੋਣਗੇ। ਪੰਜ ਦਰੱਖਤ, ਪੰਜ ਪੱਥਰ, ਪੰਜ ਬੰਦੇ, ਪੰਜ ਕੋਹ ਵਾਟ, ਪੰਜ ਦਿਨ૴ ਪਰ ਇਹ ਪੰਜ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਸੰਖਿਆ 'ਪੰਜ' ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਂਦ ਕੀ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਏਨਾ ਪੇਚੀਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ ਨਾਲ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਸੁਲਝਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਫਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਧਾਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ 'ਸੰਖਿਆ' ਤੋਂ ઠ'ਸਾਂਖ' ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥ 'ਸਾਂਖ-ਕਾਰਿਕਾ' ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਦਰਜ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅੰਕੜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਡੇਟਾ' ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
       ਅੰਕੜੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਨ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਨੇਮ ਬਣਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ।

ਜਦੋਂ ਜਦੀਦ ਡੇਟਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਬੀ ਐੱਮਬੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਸਵਾਲ ਸੀ ਕਿ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਵੇ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਗਿਆਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਲਮ ਨਾਲ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਖਾਨੇ ਮਾਰ ਕੇ ਲਿਖਣ ਤਕ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਦਸ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਨ। 0, 1, 2, ૴9 ਤਕ ਦਸ ਹਿੰਦਸੇ ਰਲ ਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗਿਣਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 9 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹਿੰਦਸਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ 10 ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 19 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਅਤੇ ૴99 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 100 ਆਦਿ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਿੰਦਸੇ ਦਸ ਹੀ ਹੋਣ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਨੰਤ ਗਿਣਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਛੇ ਹਿੰਦਸੇ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖੋ, 0 ਤੋਂ 5 ਤਕ। 5 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਹਿੰਦਸਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ 10 ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ 15 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਅਤੇ 55 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 100 ਆਦਿ। ਹਿੰਦਸੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ 2 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। 0 ਅਤੇ 1 ਤੇ ਇਸ ਦੋ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਈਨਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਨੰਤ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 10 ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ। ਦੋ ਹਿੰਦਸੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। 0 ਨੂੰ 0 ਵੋਲਟ ਅਤੇ 1 ਨੂੰ 5 ਵੋਲਟ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਜਲਈ ਕੁਆਇਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਥ ਪੋਲ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਪੋਲ ઠਰਾਹੀਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸ 0 ਅਤੇ 1 ਆਧਾਰਿਤ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ 0 ਅਤੇ 1 ਵੋਲਟ ਦੇ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਭਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਗੋਂ ਜੋੜ, ਘਟਾਓ, ਜਰਬ, ਤਕਸੀਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਨ। ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ 0 ਜਾਂ 1, ਨੋਰਥ ਪੋਲ ਜਾਂ ਸਾਊਥ ਪੋਲ ਸਾਂਭ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 1 'ਬਿਟ' ਅੰਕੜਾ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। 'ਬਿਟ' ਦਾ ਮੁੱਲ (value) 0 ਜਾਂ 1 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਬਿਟ' ਅੰਕੜੇ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਜਾਂ 'ਸੇਵ' ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ 8 ਬਿਟਸ ઠਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਬਾਈਟ' ਬਣਦੀ ਹੈ। 1000 ਬਾਈਟ ਦਾ ਕਿਲੋਬਾਈਟ, 1000 ਕਿਲੋਬਾਈਟ ਦਾ 1 ਐੱਮਬੀ (ਮੈਗਾਬਾਈਟ) ਅਤੇ 1000 ਐੱਮਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜੀਬੀ (ਗੀਗਾਬਾਈਟ)। ਸੋ ਇਹ ਐੱਮਬੀ ਜਾਂ ਜੀਬੀ- ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਭਾਵ ਹਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਕਿਸੇ ਗਣਿਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਬਾਈਨਰੀ) ਰਾਹੀਂ ਬਿਟਸ, ਬਾਈਟਸ ਐੱਮਬੀ, ਜੀਬੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ 1 ਜੀਬੀ ਡੇਟਾ ਖਰੀਦਿਆ ਤਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਟੈਕਸਟ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡਿਓ ਨੁਮਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
       ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਘਾਟਿਆਂ ਵਾਧਿਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕਵਾਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ? ਹਾਂ ਜੀ। ਕੋਈ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਕਦੋਂ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਤੀਜੇ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
       ਅਜਿਹੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸੂਤਰ, ਪੈਟਰਨ ਤਲਾਸ਼ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ 'ਬਿੱਗ ਡੇਟਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਡੇਟਾ ਦਾ ਹੱਥੀਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੇ ਸਮਾਂ ਗੁਆਊ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ઠਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਿੱਗ ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਹੜੂਪ' ਵਰਗੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅੱਜ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
        ਬਿਟ ਤੋਂ ਬਿੱਗ-ਡੇਟਾ ਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਗ-ਡੇਟਾ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਬਿਟ-ਬਿਟ ਅਲੱਗ ਵੀ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕ ਵੀ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਪਰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਡੇਟਾ ਦਾ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਗ ਡੇਟਾ ਕਿਸੇ ਜਨ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਪਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਆਦਿ ਸਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨਿੱਜਤਾ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਪੱਕਾ ਮਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਛੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਲੀਕ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਡੇਟਾ, ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ, ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਡੇਟਾ ਜੋੜਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਨਿੱਜਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ।
       ਸਾਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੰਕੜਾ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧੇਗੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ 'ਤੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੱਥ ਇਸ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੇਟਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਭੰਡਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਮਝੌਤੇ, ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਝਾਰਖੰਡ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਖਾਣਾਂ ਤਕ ਬਾਰੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਹਾਲੇ ਤਕ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 'ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ' ਅਤੇ 'ਕੇਵਾਈਸੀ' ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਭੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਮੈਂਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ, ਉਮਰ ਵਰਗ, ਪੇਸ਼ੇ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ, ਇਸਤਰੀ-ਮਰਦ ਦੇ ਡੇਟਾ ਹੁਣ 'ਮੂਡ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ 'ਮੂਡ' ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤਕ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਜਰਬਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿੰਨੇ ਗੁਣਾ ਵਧਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹੋ ਇਸ ਡੇਟਾ, ਬਿੱਗ-ਡੇਟਾ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਵਿਡੰਬਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਮਨੋਰੰਜਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧਿਰਾਂ ਹਨ- ਲੋਕ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ। ਆਓ ਤੈਅ ਕਰੀਏ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣਾ ਹੈ।

ਸੰਪਰਕ: 98781-34728