ਅਜੋਕੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਨਾਰੀ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਦਰ,ਸਵੈ-ਮਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹੁੰਚ - ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ

8 ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਦਿਨ ਔਰਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ,ਇੱਜ਼ਤ, ਉਹਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਵਹੇ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਮੰਚਾਂ ‘ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋ ਵੱਧ ਕੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ।  ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਉਸੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਕੋਈ ਇੱਕ ਜੁਮਲਾ ਉਸ ਸਾਰੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਜਿਸਦੀ ਦੁਹਾਈ ਹਮੇਸਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨਾਂ,ਐਲ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਉਦੋ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਭਾਸ਼ਣ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ।ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਜੁਮਲੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਮਲਾ ਉਸ ਸੋਚ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ,ਉਹ ਸੋਚ ਜੋ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹਲਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੰਦ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮੰਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜਦੋਂ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹਲਕੇਪਣ ਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਚੋਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵੀ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਪਵਾਏ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਕੌਂਮੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਚ ਹਰ ਜਬਰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਝੱਲਿਆ,ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਉਹ ਧੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਖਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।ਇਹ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋੜੇ ਨਾਲ ਮੋੜਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੀਡਰ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੁਮਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਰਦਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਛਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਵੇ,ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਬਕ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੱਲ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਦਹੇਜ ਦੀ ਲਾਹਨਤ ਅਜੇ ਵੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਭ੍ਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਕਾਲਾ ਸਾਇਆ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹਨ।ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਇਹ ਦਰਦ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ  ਅਸਹਿ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਲਈ ਹਾਸੇ,ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਾਸਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ। ਹਲਕਾਪਣ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਹੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ।ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਭਾਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਾਟੋ ਕਲੇਸ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਮਜਾਕ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਚ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਮਰਦਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲੇ, ਸਗੋਂ ਕੌਮ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੀਡਰ ਉਸ ਰੂਹ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਇੱਕ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸੋਚ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇ ਗਏ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਰਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸਮਾਜਕ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਦਾ ਸਮਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸੋਚ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਕੁਝ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਕੋਈ ਸਬਕ ਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਦਿਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।।ਪਰ ਜੇ ਸਮਾਜ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ,ਉਹ ਸੋਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਏਗੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਾਇਦ ਔਰਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ,ਕਿਉਂਕਿ ਫਿਰ ਉਹ ਸਨਮਾਨ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
99142-58142