ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਲਾਜਮੀ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਭਰਦਾ ਵਿਰੋਧ - ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ

8 ਮਈ—ਜਿਸ ਦਿਨ World War II Victory in Europe Day ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਕੂਲੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਹਨ। ਕਲਾਸਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈਲੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਾਜਮੀ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਮੁੜ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ ਜੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਰਲਿਨ, ਹੈਮਬਰਗ, ਮਿਊਨਿਖ ਅਤੇ ਕੋਲੋਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਬਰਲਿਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਉਠਦੇ ਨਾਅਰੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ:
“ਜੰਗ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ, ਕੀਮਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ—ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”
ਇਹ ਸਿਰਫ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਕੜੀ ਹਕੀਕਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਫਾਇਦਾ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ, ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ, ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਡਰੋਨ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ Rheinmetall ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਲਾਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਉਦਯੋਗ ਹੁਣ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਥੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਅਰਬਾਂ ਯੂਰੋ ਫੌਜ ਲਈ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਨੌਜਵਾਨ ਇਸੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ—ਮਹਿੰਗਾਈ, ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਿੱਖਿਆ ’ਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਜ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ “ਅਮਨ ਦੀ ਗੱਲ” ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਬੋਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਸਤਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਰਿਵਾਇਤ ਰਹੀ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਹੜਤਾਲਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਅੱਜ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਸੀ ਲੜੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕੜੀ ਹੈ—ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਮਾਮਲਾ ਜੰਗ ਅਤੇ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਿਰਫ ਜਰਮਨੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ:
ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਲਾਭ ਕਿਸਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਹਥਿਆਰ ਉਦਯੋਗ ਕਿਉਂ ਫਲਫੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਸਮਾਜਕ ਖਰਚੇ ਕਿਉਂ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ?
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। 8 ਮਈ—ਜਿਸ ਦਿਨ World War II Victory in Europe Day ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਅਜੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਅੱਜ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਠ ਰਹੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਇਹ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ