ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ: ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਚੁਣੌਤੀ - ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ

ਕਾਰਨ, ਲੱਛਣ, ਜਾਂਚ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮੁੜ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ



ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣ ’ਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਡਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗਾਂਠ ਕੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਹਰ ਦਰਦ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵੀਂ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਕਾਬੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਟਿਊਮਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਚੋਣ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਉਸ ਦੀ ਸਟੇਜ, ਹਾਰਮੋਨ ਰਿਸੈਪਟਰਾਂ, HER2 ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਈ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕ ਮਿਲ ਕੇ ਖਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
1. ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ
ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ, ਭੈਣ, ਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
BRCA1 ਅਤੇ BRCA2 ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬ੍ਰੈਸਟ ਅਤੇ ਓਵੇਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਊਂਸਲਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. ਉਮਰ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਕਾਰਕ
ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਈਸਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋਖ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ, ਮੈਨੋਪੌਜ਼ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਰਮੋਨਲ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੇਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਮਾਂ ਬਣਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਕ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
3. ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਘਾਟ
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਧ ਭਾਰ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪਾ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਖਤਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੈਂਸਰਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ
ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਜੋਖ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਕੈਂਸਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਲਈ ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
5. ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ
ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਘੱਟ ਜੋਖ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾਇਆ। ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।
6. ਤਣਾਅ—ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪੱਖ
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤਣਾਅ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ, ਖੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਣਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ—
ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗਾਂਠ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਬਾਂਹ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗਾਂਠ ਜਾਂ ਸੋਜ
ਛਾਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀ
ਨਿੱਪਲ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ
ਨਿੱਪਲ ਤੋਂ ਅਸਧਾਰਣ ਤਰਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਤਰਲ ਆਉਣਾ
ਛਾਤੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ, ਮੋਟਾਪਾ, ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀ
ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਣ ਬੇਆਰਾਮੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਕਈ ਗੈਰ-ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗਾਂਠ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਉਮਰ, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ—
ਕਲੀਨਿਕਲ ਬ੍ਰੈਸਟ ਜਾਂਚ: ਡਾਕਟਰ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ: ਐਕਸ-ਰੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜਾਂਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ: ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਂਠ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਮਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
MRI: ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ MRI ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬਾਇਓਪਸੀ: ਜੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਟਿਸ਼ੂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਕੇ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬਾਇਓਪਸੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਲਾਜ
ਅੱਜ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਲਾਜ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮੁੱਖ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ—
ਸਰਜਰੀ
ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ
ਦਵਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ
ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਰਮੋਨ ਥੈਰੇਪੀ
ਜੇ ਕੈਂਸਰ ਹਾਰਮੋਨ ਰਿਸੈਪਟਰ ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਾਰਮੋਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਇਲਾਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਟਾਰਗੇਟਿਡ ਥੈਰੇਪੀ
ਕੁਝ ਕੈਂਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਾਂ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਮਿਊਨੋਥੈਰੇਪੀ
ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ “ਕੀਮੋ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਓਪਰੇਸ਼ਨ?” ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਜਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਂਸਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁੜ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ recurrence ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲ
ਕਈ ਵਾਰ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀ
ਕੁਝ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ Triple-negative breast cancer ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ recurrence ਦੇ ਵੱਧ ਜੋਖ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸਟੇਜ
ਜਦੋਂ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਿੰਫ ਨੋਡਾਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ recurrence ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ
ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ, ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਇਲਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
Follow-up ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ
ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਮੈਡੀਕਲ ਫਾਲੋਅਪ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਗਾਂਠ, ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਪੂਰਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ recurrence ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਸੰਭਵ ਹੈ?
ਹਰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੁਝ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਦਮ ਜੋਖ਼ਮ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੋ।
ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਲਓ।
ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਜੋਖ਼ਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
“ਹਰ ਮਹੀਨੇ Self-examination” ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਪਰ ਸਿਰਫ਼ self-examination ਨੂੰ ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੋਖ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਹੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ “40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ” ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਗਾਈਡਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੋਖ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ—ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਝਿਜਕ ਅਤੇ ਡਰ ਵੀ ਹੈ।
ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਠ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇਲਾਜ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਲਾਜ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ follow-up ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਲਈ ਜਾਵੇ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨਾ, ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ
ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ—ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ, ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਇਲਾਜ।
ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗਾਂਠ, ਨਿੱਪਲ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਧਾਰਣ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਹਰ ਗਾਂਠ ਕੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਹਰ ਨਵੀਂ ਗਾਂਠ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗਣਾ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜਾਗਰੂਕ ਮਹਿਲਾ—ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਰਿਵਾਰ—ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਜ।

ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
+44 7951 590424