ਸਿਰਫ਼ ਜਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ?
ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ 650ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ 2027 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਪਰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ —
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ ?
ਕੀ 650ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ, ਮੰਚਾਂ, ਲੰਗਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੇਗਾ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਾਂਗੇ ?
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 600ਵਾਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਮਨਾ ਸਕੇ।
ਅੱਜ ਤੋਂ  50 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 700ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਆਵੇਗਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।  700ਵਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ ।
ਇਸ ਲਈ 650ਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਲਗਭਗ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਜਿੰਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਮੋਬਾਈਲ ਸਨ, ਨਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਨਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ।
ਅੱਜ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਉੱਚੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਡਾਕਟਰ, ਵਕੀਲ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਤਜਰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਹੈ।
ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਕੰਮ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ ?
ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ‘ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ’ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ—
‘ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ’ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਕਦਮ ਕਿਥੇ ਹਨ ?
ਜੇ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਲਪਨਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਬਰਾਬਰੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਖੋਜ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ  ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਬਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਦੂਰ ਦੂਰ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਿਨ ਬੜੇ ਥੋੜੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ?
ਇੱਥੇ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ 650ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਸਥਾਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ?
ਸੰਤ ਸਮਾਜ 650ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤੋਂ  ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।
ਜੇ ਸੰਗਤ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਜਾਨਣਾ ਕੋਈ ਅਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪੱਕਾ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ , ਸਮਾਗਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਸਮਾਗਮ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਲਾਭ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਲੰਗਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੰਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਕਿਤਾਬ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ 650ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਜਸ਼ਨ ਵੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ।
ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
1. ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਕਾਸ ਮੰਚ  (ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੇ)
ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮੰਚ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਡਾਕਟਰ, ਵਕੀਲ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਧਿਕਾਰੀ, ਰਿਟਾਇਰਡ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਖੋਜਕਰਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, 100 ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਜਾ ਵੱਧ ਘੱਟ) ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
2. ਰਿਟਾਇਰਡ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਇਕ ਮਜਬੂਤ ਸਗੰਠਨ ਬਣੇ ।
ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਲੰਮਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ  ਨਾਲ  ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਨੌਕਰੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3. ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ-
ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਖੋਜ-ਲੇਖ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨ-ਭੰਡਾਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, 700ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕੇ।
4. ਹਰ ਸਾਲ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਣਹਾਰ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ, ਕਰੀਅਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 100 ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5. “ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ—ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ”
ਜਿਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਵੇ।
ਜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਲੈਣ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6. ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਵਿਚਾਰ ਸੰਮੇਲਨ
ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਬਰਾਬਰੀ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਰਗੇ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਲਿਖਤੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
7. “650 ਤੋਂ 700” ਦਾ 50 ਸਾਲਾ ਰੋਡਮੈਪ
650ਵੇਂ ਤੋਂ 700ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਸਾਹਿਤ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਗਿਆਨ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਟੀਚੇ ਹੋਣ।
8. ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਤਕ ਹਿਸਾਬ
ਜਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਦੱਸੇ ਕਿ—
- ਕਿੰਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ?

- ਕਿੰਨੀਆਂ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ?

- ਕਿੰਨੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋਏ?

- ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਹੋਈ?

- ਕਿੰਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ?

- ਕਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਰਚ ਹੋਇਆ?

ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਹੀ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਪਹਿਲੇ 30 ਦਿਨ:

10–15 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਟੀਮ ਬਣੇ, 100 ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੰਚ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

31 ਤੋਂ 60 ਦਿਨ:

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮੰਡਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।

61 ਤੋਂ 90 ਦਿਨ:

ਪਹਿਲਾ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਵਿਚਾਰ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ “650 ਤੋਂ 700” ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੋਡਮੈਪ ਜਨਤਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ

650ਵਾਂ ਸਾਲ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਹਨ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਲੋਕ ਹਨ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹਨ।

ਹੁਣ ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ।

ਆਓ, 650ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨਾਈਏ ਨਾ।

ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣਾਈਏ।

ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਜਿਸਦਾ ਲਾਭ 700ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।

ਅਜਿਹੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਣ।

ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਹੇ—

“650ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਰੱਖੀ ਸੀ।”

ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ—
 ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ
94176 42327

ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਲੋਕ ਕਵੀ 'ਹਲ਼ਧਰ ਨਾਗ',
ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਜਮਾਤਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਸੀ।

ਅੱਤ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ,
ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜੇ ਬੜੇ ਸੀ।

ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ 'ਨਾਗ' ਝੋਲੀ ਪਿਆ,
ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੱਕੇ - ਬੱਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ।

'ਮੇਜਰ' ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਸਾਰੇ,
ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੀ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ
94176 42327

'ਪੂਜਾਰੀ' ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ 'ਗੁਰੂ' ਦੇ ਸ਼ਰੀਕ ਬਣ ਗਏ
ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਅਖਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

'ਗੁਰੂ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਾਂ ਲੱਗੀ ਨਾ ਕੋਈ ਡਿਗਰੀ,
ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ 108 ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੋਈ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਦਾ,
ਇਹ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਨ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

'ਮੇਜਰ' ਬਚਕੇ ਰਹੋ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਡੇਰਿਆਂ ਤੋਂ,
ਇਹ ਮੜੀਆਂ ਪੂਜਣ ਤੇ ਪੁਜਵਾਉਣ ਲਗ ਪਏ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'
94176 42327

ਝਿੜਕ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ,
ਬੇਹੱਦ ਲਾਡ ਲਡਾਇਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਭੁੱਲ ਬੇਲੀ।

ਰੱਤੀ ਦੁੱਖ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਫਿਰਨ ਭੱਜੇ,
ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾ ਕੁਮਲਾਇਆ ਫੁੱਲ ਬੇਲੀ।

ਉਸ ਵਕਤ ਇਹੋ ਸਾਂਹ 'ਤੇ  ਰੱਬ ਹੁੰਦੇ,
ਹੋਰ ਹੋਵੇ ਨਾ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਬੇਲੀ।

ਖੈਰ! ਕੰਮ ਮਾਲੀ ਦਾ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ,
'ਮੇਜਰ' ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਉਸਦਾ ਫ਼ਲ ਬੇਲੀ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ
94176 42327

ਉਹ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਮਿੱਟੀ 'ਤੁਗਲਕਾਬਾਦ' ਦੀ,
ਜੋ ਨਾਲ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਸਕੀ ਬਚਾਅ।

ਜਿਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਲੈ ਗ‌ਈ ਮਿੱਟੀ ਖੋਹਕੇ ਭਾਜਪਾ,
ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਚੱਲੀ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਹ।

ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀ ਰੰਗ ਲਾਉਣੇ ?
ਬਸ ਰਹੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾ।

ਗੈਰ ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਆਏ ਮੂਰਖ,
'ਮੇਜਰ' ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵੀ ਰਹੇ ਨੇ ਬਣਾਅ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'
94176 42327

'ਬਨਾਰਸ' ਮਨੂੰਵਾਦੀਆਂ  ਦੇ  ਵੱਡੇ  ਗੜ੍ਹ ਅੰਦਰ,
'ਰਵਿਦਾਸ' ਨੇ ਮਨੂੰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਸੀ।ਲੋਕਾਂ   ਨੂੰ   ਜਾਤਾਂ  'ਚ  ਵੰਡ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਹੱਕ ਮਾਰੇ,
ਉਨ੍ਹਾਂ  ਲੁਟੇਰਿਆਂ  ਨੂੰ  ਖੂਬ  ਫਿਟਕਾਰਿਆ  ਸੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਝੂਠ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਕੇ,
ਅਸਲੀ ਸੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਸੀ।
"ਪੰਡਿਤਾਂ ਡੰਡਾਉਤਾਂ ਕਚਿਹਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਆਂ"
ਜਦ 'ਰਵਿਦਾਸ' ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੋਲੋਂ,
ਲੱਗਦਾ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਖ਼ੌਫ਼ ਖਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਤਾਹੀਂ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ,
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਮੱਥੇ ਟਿਕਾਂਵਦੇ ਜੀ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'
94176 42327
            *-*-*-*-*-*
          'ਰਵਿਦਾਸ' ਬਾਣੀ'
'ਰਵਿਦਾਸ' ਬਾਣੀ 'ਮਨੂੰਵਾਦ' ਨੂੰ ਭੰਡਦੀ ਹੈ,
ਤਾਹੀਂ   ਦਿੱਤਾ   ਹੈ   ਉਹਨੂੰ  ਵਿਸਾਰ  ਲੋਕੋ।
'ਬਨਾਰਸ'  ਦੀ  ਮਿੱਟੀ  ਕਲਸਾਂ  ਵਿਚ ਪਾਕੇ,
ਕਰਾਉਂਦੇ  ਫਿਰਦੇ  ਨੇ  ਉਹਦੇ ਦਿਦਾਰ ਲੋਕੋ।
                 *-*-*-*-*
   'ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ'
'ਬਨਾਰਸ' ਦੀ  ਮਿੱਟੀ  ਨਾਲ  ਜੁੜਕੇ ਕੀ ਲੈਣਾ,
ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਜੋ   ਦੱਸ   ਗ‌ਏ   ਰਸਤਾ   'ਰਵਿਦਾਸ'   ਗੁਰੂ,
'ਮੇਜਰ' ਸਾਨੂੰ  ਉਸ  ਰਸਤੇ  ਤੁਰਨਾ  ਚਾਹੀਦਾ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'
94176 42327

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 2027 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਰਹੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਦੋ ਧੜੇ 'ਆਦਿ ਧਰਮ' (1926) ਅਤੇ 'ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ' (2010) ਨੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ  ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਧਰਮਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜੋਰ ਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਲਮ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ “ਸਤਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਰਹੀਐ ਮਾਧਉ ਜੈਸੇ ਮਧੁਪ ਮਖੀਰਾ।“ (ਪੰਨਾ 486) ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੁਬਿਧਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜ਼ੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 

ਇਕ ਕਹਿੰਦੇ 'ਆਦਿ ਧਰਮ' ਲਿਖਾਉਣਾ ਤੁਸੀਂ,

ਦੂਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਲਿਖਾਓ 'ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ' ਜੀ।

ਆਪ  ਤਾਂ  ਇਹ  'ਦੋ'  ਹੋ  ਰਹੇ  ਨਹੀਂ  ਇਕੱਠੇ ,

ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਪਾਲ ਰੱਖਿਆ ਭਰਮ ਜੀ।

ਗੁਰੂ 'ਰਵਿਦਾਸ' ਜੀ ਦੀ ਰੂਹ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਹੋਣੀ,

ਵੇਖਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕਰਮ ਜੀ।

ਉਂਝ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ "ਮਧੁਪ ਮਖੀਰੇ" ਵਾਲਾ,

'ਮੇਜਰ' ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਪੈਰ ਸੋਚਕੇ ਧਰਨ ਜੀ।

 

ਇਸ ਲਈ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਸਮਾਜ਼ ਦੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਬੰਧੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਡੀ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਫੂਲੇ ਜੀ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ (ਤਿੰਨ) ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ (ਫਿਲਾਸਫਰ) ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ 'ਧਰਮ' ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਚੋਣ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ’ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ-ਵਿਰੁਧ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਬੁਧ ਧਰਮ' ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੰਪਰਾ 'ਬੁਧ ਧਰਮ' ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ -

"ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ’ ਆਪਣੇ ਭਿਖਸ਼ੂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਭੇਜਣ ਸਮੇਂ) ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਅਗਰ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਮੰਦਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੀ ਉਤਰ ਦੇਵੇਂਗਾ ? ਭਿਖਸ਼ੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ।” ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ-ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰਨ; ਤਾਂ ਭਿਖਸ਼ੁ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਮੈਂ ਸਾਂਤਮਈ ਰਹਾਂਗਾ।” ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁਛਿਆ “ਜੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ?” ਤਾਂ ਭਿਖਸ਼ੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ! ਜੀਵਨ, ਮ੍ਰਿਤੂ ਭਿਖਸ਼ੂ ਲਈ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਜੀਵਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਛਾ ਹੈ ਨਾ ਮਰਨ ਦੀ।” ਇਹ ਉੱਤਰ ਸੁਣਕੇ ‘ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ’ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ “ਹੈ ਭਿਖਸ਼ੂ ਤੂੰ ‘ਧਰਮ ਤੱਤ’ ਬੁੱਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਾਹ ਜਾਕੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ।” 

ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਬੁੱਧ ਧਰਮ’ ਦਾ ਰਾਹ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ’ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।"

 

ਇਸ ਲਈ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ' ਹੀ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਠੱਲ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ’ ਅੰਦਰ ਗਰੀਬ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੇ  ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ (ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ) ਦੇ ਮੋਢੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਸੀ -

"ਨੀਚਾਂ ਅੰਦਰ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ,

ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ।" (ਪੰਨਾ 15)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ,ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਉਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਨੀਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਇਆ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਚਲਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ  ਨੇ ਨੀਚ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਗਤ 'ਤੇ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ,ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਭਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਹਲਾਇਆ, ਅੰਤ ਇਕੋ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ,ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਉਲਟੀ ਗੰਗਾ ਬਹਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵੱਡਾ ਇੰਨਕਲਾਬ ਸੀ , ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਾਈ ਧਾਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ (ਇੰਨਕਲਾਬ) ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਛਕ ਲਵਾਂਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੱਦਦ ਵੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਬਾਟੇ ਵਿਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।" ਜਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।

ਜਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀਲੇ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਹੋਏ,ਹਰ ਵਾਰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿ ਰਹਿਕੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਜਾਇਜ ਸਮਝਕੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਪਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ, ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਿਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਧਾਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਦੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਅਸਿਹ ਸੀ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਾਰਿਆ।

ਦਲਿਤ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਭਰਾਵੋ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕੋ! ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਇਹ ਵੀ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਐਸਾ ਅਨੌਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜ਼ੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਹੈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਰਹਿਬਰ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ,ਖਤਰੀ,ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਪ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ,ਜ਼ੋ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੱਕ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ।

ਉਸ ਵਕਤ ਤਾਂ ਤਰਥੱਲੀ ਮੱਚ ਗਈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪੋਥੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਇਕ ਅਨੌਖੀ ਮਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜ਼ੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਬਿਠਾਕੇ ਜ਼ੋ ਬਹੁਜਨ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਡਾ.ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਉ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਦ 1935-36 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਮਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ  ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾ ਅਪਣਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ 19-20 ਸਾਲ ਤੱਕ 'ਬੁਧ ਧਰਮ' ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਅਖੀਰ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਦਿਸਦਾ ਵੇਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੌਂਹ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ "ਕਿ ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਪੈਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਮਰਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।"  14 ਅਕਤੂਬਰ 1956 ਨੂੰ ਜਦ ‘ਬੁਧ ਧਰਮ’ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ (6 ਦਸੰਬਰ 1956) ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਛੱਡਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਇਸ ਲਈ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਭੀਮ ਰਾਓ ਜੀ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਧੂਰਾ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'

94176 42327

ਸੰਗਤ ਨਾਲ 'ਵਾਹਗਾ' ਬਾਰਡਰ,
ਮੈਂ ਸੱਜਣੋਂ ਵੇਖਕੇ ਆਇਆ।
ਲਾਲ, ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਕਲਗ਼ੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ,
ਆਪਣਾ ਜਲਵਾ ਇੰਝ ਦਿਖਾਇਆ।
ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਮਾਰਦੇ,
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ,
ਵੇਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ,
ਉੱਚੀ ਚੀਕਾਂ ਰੌਲ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ।
ਰੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ,
ਪੈਂਦੇ ਸੀ ਕਰ ਕਰ ਹੱਲੇ।
ਅੱਤ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ,
ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਨੀ ਪਿਆ ਪੱਲੇ।
ਮੇਜਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ,
ਉਥੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਸੀ ਆਏ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ?
ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਏ।
ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ
94176 42327

'ਜਥੇਦਾਰ' ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰੀਓਂ ਤਾਜ਼ ਸਜ਼ਵਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਖ਼ੁਦ ਨੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਰੱਖੀਆਂ,
ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ 'ਮਰਿਯਾਦਾ' ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਨਾ 'ਗੁਰੂ' ਦੀ, ਨਾ 'ਪੰਥ' ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਇਹਨੂੰ,
'ਆਕਾਲ ਤਖ਼ਤ' ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਆਪਣੀ ਬੇਅਕਲੀ ਦਾ  ਢੋਲ ਪਿੱਟ ਕੇ,
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ।
ਮੇਜਰ ਜਿਹਨਾਂ ਤਖ਼ਤ ਬਿਠਾਇਆ ਨਾਲ ਧੱਕੇ,
ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ।

ਮਾਲਕ ਜਿਸਦੇ ਵੀ ਮਗਰ ਪਾ ਦਿੰਦੇ,
ਪੈਂਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜ ਭੱਜ ਸਿੱਖੋ!
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਘਮਸਾਨ ਪਾਇਆ,
ਐਸਾ 'ਜਥੇਦਾਰ' ਬਣਿਆ 'ਗੜਗੱਜ' ਸਿੱਖੋ!

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 'ਬੁਢਲਾਡਾ'
94176 42327

'ਬਾਦਲ' ਨੇ ਆਖਰੀ ਵੱਡਾ ਬਾਣ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,
ਜਥੇਦਾਰ ਤੋਂ ਦਿਵਾਕੇ ਗ਼ਲਤ ਬਿਆਨ ਸਿੱਖੋ!

ਆਪ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਗੁਨਾਹ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ,
ਪਿਛੋਂ ਮੁਕਰ ਗਿਆ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸਿੱਖੋ!

ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਿੱਤ ਖੇਡੇ,
ਰੋਲਕੇ ਰੱਖਤੀ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸਿੱਖੋ!

ਪੁੱਠੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਚਲਦਾ ਹੈ ਗੇਮ ਜਿਹੜੀ
ਔਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਬਚਾਉਣੀ ਜਾਨ ਸਿੱਖੋ!

ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਬੁਢਲਾਡਾ
94176 42327