Amar Minia Glasgow

ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਲਾਲੀ - ਅਮਰ ਮੀਨੀਆਂ ਗਲਾਸਗੋ

ਕਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਅਣਵਿਆਹੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੱਕੀ ਵਸਨੀਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਪੱਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਡੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਬੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਦੁਆਬੀਏ ਤਾਂ ਅੰਗਲੀ ਸੰਗਲੀ ਅੜਾ ਕੇ ਲਾਲ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਝੈਲ ਭਾਉ ਤੇ ਮਲਵਈ ਵਾਲੇ ਬਾਈ ਜੀ, ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਸੁਨੱਖਾ, ਦਾਰੇ ਭਲਵਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਦਾ ਜੋਗਾ ਭੁੱਲਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੋਗੇ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾਦੇ ਭਲਵਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਜੋਗਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਮ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਘਰੇ ਵੀ ਜਿੰਮ ਦਾ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਵਰਜ਼ਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਜੋਗੇ ਨੇ ਹੀ ਪਾਈ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਜੋਗਾ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕ ਕੇ ਤੇ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਕੇ ਘਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਉਹ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਉਸਦੀ ਡੀਲ ਡੌਲ ਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਉਸ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆਰ ਤੇ ਫਿਰ ਗੱਲ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋਗੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਘੜੀਸ ਲਿਆ।ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ, ਮੇਰੀ ਤਾਈ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਛਿੱਤਰ ਹੀ ਖਾਧੇ। ਤਾਏ ਦੀ ਗਾਲ਼ ਦੁੱਪੜ ਵੱਖਰੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤਾਈ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਈ ਭਰੋਵਾਲ ਵਾਲੇ ਦਿਦਾਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਗਾਣਾ ਤੇਰੇ ਤੇ ਹੀ ਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ, "ਵੱਗ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਹੁਰੇ ਵਾੜਤਾ। ਪਰ ਤਾਈ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਆ, ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਕਾਲਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ ਵਾਲੇ ਕੁੱਤਖਾਨੇ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹੇ" । ਇੱਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋਗੇ ਭਾਉ ਲਈ ਵਿਚੋਲੇ ਵਾਲਾ ਅੱਕ ਚੱਬ ਹੀ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੇ ਮਾਛੀਕੇ ਵਾਲਾ ਬਾਈ ਇਕਬਾਲ ਕਲੇਰ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਗੁਜਰਵਾਲੀਏ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਜਾਤ ਗੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੱਖ ਨੀ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਜੋਗੇ ਵਰਗੇ ਜੋਗ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜੋਗਾ ਭਾਉ ਪੱਕਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲਦੇ ਤਾਂ ਬਾਈ ਜੀ ਬਾਈ ਜੀ ਕਰਦਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਦਾ। ਬੜਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ।ਸੋਹਣੀ ਜੋੜੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ। ਤਾਈ ਦੇ ਵਿਚੋਲਪੁਣੇ ਵਾਲੀ ਨਸੀਅਤ ਵੀ ਝੂਠੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ। ਪੱਕੀ ਮੋਹਰ ਲੁਆ ਕੇ ਜੋਗਾ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਛੁੱਟੀ ਗਿਆ। ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਕਾਰ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੋਗੇ ਦੀ ਜੋਗਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੇਵਾਲ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾ, ਤਰਲੇ ਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋੜ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਜੋਗੇ ਦੇ ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਵੱਟਣਾ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਜੋਗੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਧਰੋਂ ਓਧਰੋਂ ਭਿਣਕ ਲੱਗ ਗਈ ਕਿ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਕਿਸੇ ਓਪਰੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਰੰਗ ਭਾਗ ਲਾਈ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਸ ਕੁ ਵਜੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋਗੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਆਸ਼ਕ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੈਟ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਬਚਣਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਤੇ ਜੋਗਾ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਝੈਲ ਹੁੰਦੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਹੀ ਆ ਪਰ ਜੋਗਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਨਾਂ ਸਾਉ ਬੰਦਾ ਇੱਡਾ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਮਰਨੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜੋਗੇ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੇਲੇ ਜੋਗੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਕਿ ਬਾਈ, ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਬੈਠਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਪ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਇਕੋ ਹੀ ਰੱਟ ਲਾਈ ਰੱਖੀ," ਉਹ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕਾਪਾ ਕਰਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਦੋਹਾਂ ਦੇ। ਸਰਦਾਰ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜਹੱਨਮ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਆ। ਜਿਹਦੇ ਚ ਗੈਰਤ ਈ ਹੈਨੀ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਦਾ। ਬੈਗੇਰਤਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਜੀਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਮਹੁਰਾ ਫੱਕ ਲਵੇ" ।ਐਤਵਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋਗੇ ਦੇ ਸੱਸ ਸਹੁਰਾ ਮਿਲ ਗਏ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਉਲਾਂਭਾ ਤਾਂ ਦੇ ਦੇਈਏ ਕਿ ਥੋਡੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸ਼ਰੀਫ ਬੰਦਾ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਲੈਣੇ ਦੇ ਦੇਣੇ ਪੈ ਗਏ। ਦੋਨੋਂ ਜਣੇ ਫਤਹਿ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਵਰ੍ਹ ਪਏ। "ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਟਕਰਾਏ, ਅੰਬਰਸਰੀਏ ਮਝੈਲ। ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੋਇ ਤੋਇ ਕਰਵਾਤੀ ਨਾ। ਸਾਡੇ ਵੱਡ ਵਡੇਰੇ ਤਾਹੀਂ ਦਰਿਆਓ ਪਾਰ ਨਾ ਕੁੜੀ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਨਾ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਲਵਈ ਭਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ ਝੱਟ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਚ ਸੁਆਹ ਹੀ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਬਦ ਮਗਜ਼ੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਭਾਫ ਨੀ ਕੱਢੀ। ਉਹਨੂੰ ਕੁਛ ਲੱਗਦੇ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਬਾਹਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਅਸੀਂ ਆਪੇ ਗੱਲ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਅਸੀਂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੰਘੀ ਨੱਪੀ ਰੱਖੀ। ਇੱਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਜੁਆਈ ਭਾਈ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੀ ਸੁੱਕੀ ਜਾਤ ਨੂੰ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਕੁੜੀ ਪੱਕਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੜੂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵਲੈਤ ਆਇਆਂ ਏ ਬਾਈ ਸਿਆਂ, ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਗਈ ਨਾ। ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਬਚਾਂਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੀਸਣੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਤੋਂ"। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਮਾਰੀ ਸੈਲਫ ਤੇ ਔਹ ਗਏ, ਔਹ ਗਏ। ਮੈਂ ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਪੁਆ ਕੇ, ਇੰਨਾਂ ਕੁ ਤਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਬੇਜ਼ਤੀ ਦਾ ਲਾਈਵ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ।


                                    ਦੂਜਾ ਪੇਚਾ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਟੇਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਰਾਹੁਲ ਪਟੇਲ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੋਰੀ ਤੇ ਲੱਟੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੱਲ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਗੱਲ ਵੱਡੇ ਪਟੇਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਹਫਤੇ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਫਾਰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਹੁਲ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਭਾਜੀ ਹਮ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਨੀ ਹੈ। ਆਪ ਹਮਾਰੀ ਹੈਲਪ ਕਰੋ। ਗੋਰੀ ਕੇ ਗਰ ਵਾਲੋਂ ਕੋ ਤੋ ਕੋਈ ਪਰੋਬਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋ ਏਕ ਵਿਟਨਿੱਸ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਅਗਰ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਾਥ ਰਜਿਸਟਰ ਆਫਿਸ ਮੈਂ ਜਾ ਕਰ ਆਪਣੇ ਸਾਈਨ ਕਰ ਦੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਕਾਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ" । ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪਟੇਲ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਸਹੇੜਨ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਫੜਾਇਆ ਪਰ ਤੇਜ ਤਰਾਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਛੋਕਰੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਵਾਲੀ ਫੂਕ ਛਕਾ ਛਕਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਹੀ ਲਿਆ। ਨਾਲੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਾਂ ਗੁਜਰਾਤੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਬਾਗ ਦੀ ਮੂਲੀ ਸੀ? ਇੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨ੍ਹ ਵਿਚਾਲੇ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਪਟੇਲ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖਬਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਵਿਆਂਦੜ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਤੇ ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਮੁੰਦਰੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਟੇਲਾਂ ਨੇ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ। ਰਾਹੁਲ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਜੁਆਈ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਘਰ ਗਰਿਸਤੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਸਾਲ ਕੁ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੂਤ ਲੱਥਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਛੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲੇ ਘਰ ਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਦੀ ਰਾਹੁਲ, ਦੋ ਬੈੱਡ ਦੇ ਤੰਗ ਜਿਹੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ।  ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੱਸ, ਸਹੁਰੇ ਜਾਂ ਸਾਲੇ ਨਾਲ ਦਿੱਸ ਐਂਡ ਦੈਟ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਗੋਰੀ ਦੇ ਤੇਵਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੇ ਵੀ ਲਾਲਚ ਵੱਸ ਅੱਕ ਚੱਬਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਮੀਰ ਘਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਘੁੰਮਾਂਗੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੈਰ ਕਰਾਂਗੇ,ਨਾਮੀ ਗਰਾਮੀ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੌਪਿੰਗ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਾਂਗੇ। ਪਰ ਕੰਮ ਉਲਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੱਬ ਦਾ ਲੱਖ ਲੱਖ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ ਹੋਣਾ ਜਦੋਂ ਨੰਗ ਜੱਟ ਦੀ ਮੁਲਾਹਜ਼ੇਦਾਰੀ ਮਿਹਣੋ ਮਿਹਣੀ ਹੋ ਕੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇਗੀ।
                         ਮਾਛੀਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਕਬਾਲ ਕਲੇਰ ਦਾ ਪੱਬ ਸੀ। ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਲੰਘਦਾ ਟੱਪਦਾ ਰਾਹੁਲ, ਕਲੇਰ ਦੇ ਪੱਬ ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖੜੇ ਰੋਂਦਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ। ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਨਫਰਤੀ ਵਤੀਰਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋ ਉਕਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਣਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੱਬ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੀ ਚੱਕੀ ਝੋ ਲੈਂਦਾ।ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੋਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ। ਹੋਰਨਾਂ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਇਹੋ ਰਾਗ ਅਲਾਪਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਇਕਬਾਲ ਕਲੇਰ ਮਿਲ ਪਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੂੰ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਆ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਭਾਜੀ," ਥੋਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਆ,ਆਹ ਦੋ ਵਿਆਹ, ਜੋਗੇ ਤੇ ਰਾਹੁਲ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਸੀ। ਮੈਂ  ਤਾਂ ਹੈਲਪ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਨੇ ਹੀ ਵਿੱਚ ਲੱਤਾਂ ਫਸਾਈਆਂ ਸੀ। ਵੈਸੇ  ਹੋਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਚੰਗੀ ਚਾਹੁੰਨਾ ਤਾਂ ਕਰਵਾਈ ਵੀ ਨਾ। ਤੇਰੇ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਵੇਖ ਲੈ, ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਚ ਬੈਠਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਫਾਹਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ।


(ਅਮਰ ਮੀਨੀਆਂ ਗਲਾਸਗੋ 00447868370984)

ਸ਼ੇਰਾ ਸ਼ਰਾਬੀ - ਅਮਰ ਮੀਨੀਆਂ (ਗਲਾਸਗੋ)

ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਦੋ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਆ, "ਇਕ ਸੀ ਕਮਲੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੈ ਗਈ ਸਿਵਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ, ਇਕ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੂਜਾ ਠੇਕੇ ਘਰ ਪਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਅੱਠ ਵਜੇ ਸਟੋਰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਬੌਸ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦਾ। ਵੱਡੀ ਵੈਨ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਬੀਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਡੱਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ। ਵੀਰਵਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਹਿਮੀਂ ਬੌਸ ਵੀ ਸਾਡੀ ਮਹਿਫਲ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਡਾ ਪਿਆਕੜ ਸੀ, "ਸ਼ੇਰਾ ਸ਼ਰਾਬੀ" ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਭਿਆਲੀ ਨਿਭਣੀ ਔਖੀ ਸੀ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕੱਟਾ ਵੱਛਾ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਰੀ ਬੋਤਲ ਤਿੱਤਰ ਮਾਰਕਾ ਨੂੰ ਫੂਕ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਥਾਂ ਬੀਅਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਬੁੱਡਵਾਈਜਰ ਦੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਡੱਬੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸਾਂਝੇ ਥਾਂ ਉਸਦੀ ਝਾਲ ਝੱਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ, ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਰਾਤ ਤੱਕ ਦੋ ਕੁ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਬਚੀ ਖੁਚੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੰਮ ਤੇ ਤੁਰਦਾ। ਮੈਂ ਦਸ ਵਜੇ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਦਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਵਜੇ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਕ ਡੋਲੇ ਖਾਂਦਾ ਕੰਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਮਾਉਥਵਾਸ਼ ਤੇ ਚਿੰਗਮਾਂ ਵੀ ਡੱਕਣ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੰਮ ਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ੇਰਾ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਝਕਾਨੀ ਦੇਕੇ, ਪਉਆ, ਬੀਅਰ ਦੀ ਕੈਨ ਜਾਂ ਵਾਈਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੋਤਲ ਜੇਬ ਚ ਥੁੰਨ ਕੇ ਟੌਲਿਟ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਰਾਬ ਚੋਰੀ ਦੀ ਆਦਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਪੈਸੇ ਹਫਤੇ ਦੇ ਕਮਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਿਗਰਟ ਤੇ ਜ਼ਰਦੇ ਤੇ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਘਰ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਤੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇਧਰੋਂ ਉਧਰੋਂ ਫੜ ਦੜ ਕੇ ਇੰਡੀਆ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਾਧ ਬਾਬੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਆ ਕਿ, "ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਆਇਆ ਸੀ ਬੰਦਿਆ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਜਾਣਾ, ਵਾਂਗੂੰ ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਹੀ ਗਿਆ। ਬੱਸ " ਸੰਤਰੇ" ਤੋਂ ਸਕੌਚ ਦਾ ਸਫਰ ਹੀ ਤਹਿ ਕੀਤਾ।
                             ਸਾਡਾ ਵਹਿਮੀਂ ਬੌਸ ਟੇਵੇ ਪੱਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਏ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਾਥੋਂ ਵੀ ਸੁਣਦਾ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਤ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਊਟ ਪਟਾਂਗ ਕਹਾਣੀਆਂ ਘੜਦਾ।ਪਰ ਸ਼ੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਹੀ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, "ਮੈਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਨਾਂ, ਤੁਰਿਆ ਜਾਨਾਂ, ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲੱਗੀ ਤਲਬ । ਅੱਗੇ ਕੀ ਵੇਖਦਾਂ, ਕੋਕ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਹਿਰ ਵਗੇ, ਨੇੜੇ ਜਾਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਵਿਸਕੀ ਦੀ ਨਹਿਰ, ਜਮਾਂ ਆਪਣੀ ਫੇਮਸ ਗਰਾਉਸ ਵਰਗਾ ਰੰਗ। ਗੋਰੇ ਗੋਰੀਆਂ ਜੱਗ ਭਰ ਭਰ ਪੀਈ ਜਾਂਦੇ ਆ। ਹੁਣ ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜੱਗ ਨਾ ਗਲਾਸ।ਸੋਚਿਆ ਬਾਪੂ ਹੋਣੀ ਕਹਾਵਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, "ਬੀ ਪਾਣੀ ਓਕ ਦਾ ਤੇ ਸੌਦਾ ਰੋਕ ਦਾ"। ਜਿਉਂ ਹੀ ਮੈਂ ਬੁੱਕ ਭਰਕੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਲੀ ਪਟੱਕ ਦੇਣੇ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ"। ਬਾਕੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਭਾਣਾ ਹੋਰ ਵਰਤਿਆ। ਸ਼ੇਰਾ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਹੀ ਘੰਟੇ ਡੇਢ ਬਾਅਦ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਸ ਕੁ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੋਰੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਇਕ ਕੁੜੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਈ ਆ। ਮੈਂ ਜਾਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਸਾਡੀ ਗਾਹਕ ਪੱਚੀ ਕੁ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਗੋਰੀ," ਲੀਸਾ" ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੀਸਾ ਦਾ ਸਾਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਚੋਂ ਘਸਮੈਲੇ ਜੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਿਕਲਕੇ ਨੱਕ ਬੁੱਲ ਲਿਬੜੇ ਪਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟਾਂ ਚ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੇਰੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਧਰ ਗਿਆ? ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ। ਉਸਦਾ ਫੋਨ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚਾਰਜ ਤੇ ਲੱਗਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਖੜਕਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੰਮ ਬਿਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਬੌਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ cctv ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬਾਹਰਲੇ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਸੀ ਸਿਰਫ ਹਰਕਤਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ, ਸਿਗਰਟ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਲੀਸਾ ਆਉੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਗਰਟ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸ਼ੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੂਟੇ ਲਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪੱਪੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੀਸਾ ਡਰੱਗ ਦੀ ਵੀ ਆਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਭੰਗ ਦੇ ਸੂਟੇ ਵੀ ਲੁਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਗਰਟ ਲੀਸਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਜ਼ਰਦਾ ਮਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਗਲੇ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰੇ ਦੀ ਕੈਮਰੇ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਇੰਞ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੀਸਾ ਦੀ ਚੁੰਮੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਲੀਸਾ ਗੇੜੇ ਜੇ ਖਾਂਦੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾ ਅੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਥੁੱਕ ਲਾ ਕੇ ਦੌੜ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੀਪੀਟ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਸੋਚ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕੰਜਰ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹੜਾ ਕੋਬਰੇ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰੇ ਵਿੱਚ ਧੜੱਮ ਕਰਦੀ ਡਿੱਗ ਪਈ।
                                        ਬੌਸ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੱਚੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੌੰਡ ਦਾ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਪੈਣ ਦਾ ਕਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਲਸ ਕੇਸ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਤੰਦਰ ਡ੍ਰਿੰਕ ਡਰਾਇਵ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਅੱਧੀ ਬੋਤਲ ਖਿੱਚ ਗਿਆ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਲੀਸਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਕੇ, ਐਬੂਲੈਂਸ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵੀ ਧੜਕਦੀ ਕੌਡੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹਰਾਮਯਾਦੀ ਕੁੱਤੀ ਡਰੱਗ ਬਹੁਤ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਡਰੱਗ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ (Rehabilitation Centre) ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਕੇਂਦਰ ਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਰਾ ਕੰਮ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਵਿਚਾਰੇ ਦੀ ਬੌਸ ਨੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਤੇ ਹਫਤੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੋ ਕੁ ਹਾੜੇ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ੇਰਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਯਾਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਗਟ ਪੀਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗੋਰੀ ਆ ਗਈ। ਅੱਖਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਪੂਰੇ ਬੁਲੰਦ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੀ ਸਿਗਟ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੋ ਕੁ ਲੰਮੇ ਸੂਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਸਿਗਟ ਉਹਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਜ਼ਰਦਾ ਮਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਇਹ ਕੀ ਆ? ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੀ ਆ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਦਿੱਸ ਇਜ ਈਟਿੰਗ ਤਮਾਂਕੂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਖੁਆ। ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਵਹਿਮੀ ਸਾਹਬ ਆਖੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਤੂੰ ਚੁੰਮਣ ਚੱਟਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਰਦਾ ਉਹਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਲੀ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾ ਗਈ ਜਾਂ ਕੁੱਝ  ਹੋਰ ਹੋਇਆ, ਬੱਸ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਚ ਹੀ ਲੁੜਕ ਗਈ।

ਕੌੜਤੁੰਮੇ ਵਰਗਾ "ਮਿੱਠਾ" ਸੱਚ - ਅਮਰ ਮੀਨੀਆਂ (ਗਲਾਸਗੋ)

ਖ਼ਬਰਦਾਰ! ਕਵਿਤਾ ਹੱਥਕੜੀ ਵੀ ਲੁਆ ਦਿੰਦੀ ਐ।

ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪਦੀਆਂ। ਪੱਲਿਉਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਲੱਖ ਖਰਚ ਕੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਛਪਵਾਈਆਂ ਪਰ ਖਰੀਦੀਆਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਚਾਰੇ ਨੇ ਆਪ ਹੀ "ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਭੇਟ" ਤੇ ਥੱਲੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ। ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੇਰੀ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਥਾਂ ਰੋਕੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੰਡੀਗੜੀਏ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪੌਡ ਡਾਕ ਖਰਚਾ ਭਰਕੇ, ਸਾਊਥਾਲ ਤੋਂ ਗਲਾਸਗੋ ਪੋਸਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਵੀ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਕਾਪੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਭੁੱਲਦੇ, ਕੋਟ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ। ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਗਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਪੰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁੱਟਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਤੇਜ ਤਰਾਰ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਿਹਲਾ ਵਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਵੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਏ, ਕੰਮ ਦੇ ਭਾਲੂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਭਾਈ ਬਣਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੌਲੇ ਕੱਛਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਗੁਰੂ ਘਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਲੰਗਰ ਵੀ ਛਕ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਲਲਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ। ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦੇ, ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਕਵੀ ਜੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦੇ। ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਕਵੀ ਜੀ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਕਵਿਤਾਈ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ।
               ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਭਾਈ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਰੌਲ 'ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਸੀ। ਵੀਹ ਕੁ ਮਿੰਟ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਬਾਰਾਂ ਵੱਜਣ ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਆ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ ਪਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਿੰਗ ਕਾਰਡ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇੜੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਕਾਰਡ ਲੈ ਆਵਾਂ। ਉਹ ਪਰਨਾ ਲਪੇਟ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਕਾਰਡ ਕਾਹਨੂੰ, ਉਹ ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਖਰੀਦਣ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਦੇ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੇ ਚੜਿਆ। ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕਵੀ ਤੁਰਿਆ ਆਵੇ। ਭਾਈ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਜੇ ਇਹਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰੌਲ ਤੋਂ ਲੇਟ ਹੋਉਂ, ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਉ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚਾਓ ਆ। ਉਹ ਕੋਡਾ ਜਿਆ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੜਕ 'ਤੇ ਪਾਰਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਛੁਪ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਕੋਡਾ ਕੋਡਾ ਅੱਗੇ ਹੋਈ ਜਾਵੇ। ਅਚਾਨਕ ਕਵੀ ਰੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਯਾਦ ਆਈ ਹੋਵੇ ਘੁੰਮਿਆ ਤੇ ਜਿੱਧਰੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਪਿਆ। ਉਧਰ ਭਾਈ ਨੇ ਵੀ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਹੈਂਡਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਫੜ ਕੇ ਕੋਡੇ ਢੂਹੀ ਬੈਕ ਗੇਅਰ ਪਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ, ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸ ਚੌਕਸੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਵੀ ਤਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ, ਮੂਧਾ ਪਾ ਕੇ ਹੱਥਕੜੀ ਠੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਖੀਸੇ 'ਚ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਪੱਚੀ ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਨਿੱਕਲ ਆਇਆ। ਪੁਲਸ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਯਕੀਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥ ਪੂਰਾ ਈ ਤੰਗ, ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਜਵਾਬ ਬਣੇ ਹੀ ਨਾ, "ਮੀ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਹੀ ਕਵੀ"ਆਖੀ ਜਾਵੇ। ਕਵਿਤਾ, ਕਵ,ੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝ ਆਉਣਾ ਸੀ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਠਾਣੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਕੁ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਟਰਪਰੇਟਰ ਆਇਆ। ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਿਆ ਤੇ ਇੰਟਰਪਰੇਟਰ ਮੁਸਕੜੀਏਂ ਹੱਸੀ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ੁਲਮ ਝੱਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਅਫਸ਼ਰ ਨੇ ਭਾਈ ਜੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਪੁਲਸ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਛੱਡ ਕੇ ਗਈ। ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਗਿਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦਾਤਿਆ ਧੰਨ ਨੇ ਤੇਰੇ ਰੰਗ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦਾਦੇ ਨੇ ਕਦੇ ਠਾਣੇ ਦੀ ਦੇਹਲੀ ਨੀ ਸੀ ਟੱਪੀ ਤੇ ਵਲੈਤ ਆਕੇ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਤੇ ਹਵਾਲਾਤ ਵੀ ਵਿਖਾ ਤੀ। ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਨੇ?