ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ‘ਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਪਿੱਛੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਲਗਾਈ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਛੋਟੇ ਫਰੇਮਾਂ ‘ਚ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ‘ਸਭ ਕਾ ਸਾਥ, ਸਭ ਕਾ ਵਿਕਾਸ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਵੀ ਲਾਏ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ।
ਦੋ ਦੋਸਤ ਇਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ‘ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਤਾਂ ਇਕ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਨਰਕ। ਸਵਰਗ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੋਸਤ ਕਈ ਦਿਨ ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਧਰਮ ਰਾਜ ਸਿਆਸੀ ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਕੰਨੋਂ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ। ਅਖੀਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਹੋਰਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ, ਹੇਠਾਂ ਮਾਤ-ਲੋਕ ‘ਚ ਦੇਖੋ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਸਾਧ ਵੀ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਪੈਰੋਲ ਲੈ ਲੈਂਦੈ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ‘ਚ ਬੀਬੇ ਪੁੱਤ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ, ਕਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ, ਏਨਾ ਕੁ ਤਾਂ ਖਿਆਲ ਕਰੋ ਸਾਡਾ। ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ।” 
ਧਰਮ ਰਾਜ ਦਾ ਦਿਲ ਪਸੀਜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਕੱਚਾ ਵੀਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲਾ ਵੱਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਆਂ ਆਈਆਂ। ਅੰਦਰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਡੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਮਾਤ-ਲੋਕ ‘ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਨਰਕ ਦਾ ਹੋਰ ਹੀ ਰੂਪ ਗਿਆਨੀਆਂ ਧਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਪੱਬਾਂ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਦਾਰੂ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਗਾਣਾ- ਵਜਾਣਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੰਗੜੇ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੁਰਗ਼-ਮੁਸੱਲਮ ਭੁੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿਪਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪੱਬ ‘ਚ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਬੈਠਾ ਦਾਰੂ ਦੀਆਂ ਚੁਸਕੀਆਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲੇ। ਖ਼ੂਬ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਦੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ‘ਨਰਕ’ ਦਾ ਟੂਰ ਕਰਵਾਇਆ ਉਸ ਨੂੰ। ਦੋਸਤ ਨੇ ਜਦ ਸਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ ਕਿਹੜੇ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛਦੈਂ ਭਰਾਵਾ, ਮੂੰਗੀ ਮਸਰੀ ਦੀ ਦਾਲ ਬਿਨਾਂ ਤੜਕੇ ਦੇ ਬਣਦੀ ਐ ਲੰਗਰ ‘ਚ ਰੋਜ਼, ਨਾ ਲਸਣ ਨਾ ਗੰਢਾ ਵਿਚ। ਸਵੇਰੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਐ, ਬਸ ਭਗਤੀ ਕਰੀ ਚਲੋ, ਕੀ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੈਨੂੰ।” 
ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਕਦੋਂ ਬੀਤ ਗਏ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਚਲਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ ਪਰ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ। ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਵਰਗ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵੀਜ਼ਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆਂ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲਿਆਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਮੰਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿਤੀ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਨਰਕ’ ਵਲ ਲੈ ਤੁਰੇ। ਬਾਹਰਲਾ ਵੱਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਚੀਕਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸ਼ਕ ਆਇਆ ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਮਾਸ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਜੇ ਜੱਕੋ-ਤੱਕੀ ‘ਚ ਹੀ ਸੀ ਅੰਦਰ ਜਾਵੇ ਕਿ ਨਾ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਠੱਕ ਕਰਦਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।  ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਮਦੂਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿਕਲ ਰਹੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਅਗਾਂਹ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਮਦੂਤ ਦਿਸੇ ਜੋ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਭੱਜਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਜਮਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਬਾਹਰਲਾ ਵੱਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਨੇ ਜਮਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰੀ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਹੌਲ ਹੋਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਮਾਜਰਾ ਹੈ? 
ਵੱਡਾ ਜਮਦੂਤ ਮੁਸਕੜੀਏਂ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਡੀਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸੀ।”
ਸੋ ਭਾਜਪਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਲਈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ।
ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕੰਧਾਲਵੀ

‘ਜੇਹਾ ਬੀਜੈ ਸੋ ਲੁਣੈ ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤੁ’ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਤੁਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬੀਜੋਗੇ ਉਹੀ ਵੱਢੋਗੇ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ‘ਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਨੀ ਕਿ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਸੰਨ 1969 ਦੀ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ।
ਸੰਨ 2024 ‘ਚ ਮੇਰੇ ਦੋ ਸਟੈਂਟ ਪਏ ਸਨ ਪਰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਉਹੋ ਹੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਫੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਕਰਨੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਰਾਇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੇਸ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆ ਗਈ।। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਉਡੀਕ ਕੇ ਮੈਂ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਫ਼ੂਨ ਕੀਤਾ। ਉਧਰੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੈਸੇਜ ਕਿ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪਤਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ੂਨ ਨੰਬਰ ਛੱਡੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਫ਼ੂਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰੀ ਫ਼ੂਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਫ਼ੂਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਅਖੀਰ ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਖ਼ਤ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਸੁਨੇਹਾ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਦਸ ਵਜੇ ਦਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਹਸਪਤਾਲਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਕਲ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੋ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ’ਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬੱਸ ਫੜ ਕੇ, ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੁ ਸਟਾਪ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਬੱਸ ਪਾਸ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਲੱਭਿਆ ਨਹੀਂ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਕਿ ਕਾਰ ਹੀ ਲੈ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੀਸਰੀ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ, ਟੈਕਸੀ ‘ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸੋ, ਟੈਕਸੀ ਆਰਡਰ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਟੈਕਸੀ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਬੈਠਾ ਸਾਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਛਾਤੀ ‘ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਨੇ ਆ ਦਬੋਚਿਆ। ਮੈਂ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਹੀ 999 ਨੰਬਰ ਘੁਮਾ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਟ ਏਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗ਼ਨੀਮਤ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਫ਼ਸਟ ਏਡ ਮਿਲਣ ਕਰ ਕੇ ਬਚਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਨਹੀਂ ਮਸਲਾ ਗੰਭੀਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਮਲਟੀਪਲ ਅਟੈਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਖ਼ੈਰ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਸਿਹਤਯਾਬ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਚੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਦਲਵਾਇਆ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ, ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ‘ਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਣਾ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਫ਼ਸਟ-ਏਡ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹਾਦਸਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। 
ਹੁਣ ਦੂਸਰੀ ਘਟਨਾ ਜੋ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਛਪੰਜਾ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ। ਲਾਲਾ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਮਕਾਨ ‘ਚ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ‘ਚ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਰੋਪੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡੋਂ ਆ ਕੇ ਚੰਗਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਪਲਾਟ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਇਕ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤੇ ਦੋ ਪੋਰਸ਼ਨ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਾਰ ਲਏ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਪੋਰਸ਼ਨ ‘ਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਸੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਸਨ ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕਮਰਾ ਹੀ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੇ ਕਿਰਾਇਆ ਪੂਰੇ ਪੋਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਲਾਲਾ ਜੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪੋਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਇਕੱਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਕੀਤੇ ਮਾਲਕ ਮਕਾਨ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਲੀ ਪਿਆ ਪੋਰਸ਼ਨ ਇਕ ਹਰਿਆਣਵੀ ਜੋੜੇ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਬੰਦਾ ਬਿਜਲੀ ਮਹਿਕਮੇ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕੇ ‘ਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਪੈਂਦੀ। ਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਏਨੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਹੀ ਦਿਸਦੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਚ ਝਾਂਜਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਚ ਖੁੱਭਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ। ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਵੀ ਨਾ ਨਿਕਲਦਾ।
ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਲੜਕੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਪੱਟਾਂ ‘ਚ ਪਾਈ ਡੁਸਕੀ ਜਾਵੇ। ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਉਹਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਈ ਜਾਣ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲੜਕੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮਸਲਾ ਗੰਭੀਰ ਜਾਪਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਈਕਲ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੈਂ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿਚਕਚਾਈ ਪਰ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਫ਼ੂਨ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨੰਬਰ ਤਾਂ ਕੀਹਦੇ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕਲ ਕਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਥਰੀਵੀਲ੍ਹਰ ਵੀ ਹਰਲ ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਫਿਰਦੇ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰ ਕੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੇਨ ਸੜਕ ਤੋਂ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਵਰਗਾ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ। ਨਾਲੇ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਰੂਟ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਡੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ‘ਚ ਜਾ ਸਾਈਕਲ ਖਲ੍ਹਾਰਿਆ। ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਨਰਸਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਨਰਸ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਨਰਸ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। 
ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਰੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਨਰਸ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੀ ਪਰ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ਼ ਦੇ ਦਾਣੇ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਨਾਸ ਦਾ ਸਾਹ ਤਾਂ ਦਾਣੇ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਾਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ‘ਚ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸ ਪੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਾਲ਼ ਧੋ ਕੇ ਮੰਜੇ ਉੱਪਰ ਸੁੱਕਣੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਬੱਚੇ ਨੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦਾਣੇ ਨਾਸਾਂ ‘ਚ ਫ਼ਸਾ ਲਏ ਸਨ।
ਉਹ ਔਰਤ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਉਗਲਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਹੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਾਵੇ। ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਉਹ ਰਲ਼ਵੀ ਮਿਲਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ ਮੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਾਠਕ ਜਨੋਂ! ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਦਾ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਰਟ-ਅਟੈਕ ਵਾਲ਼ੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਮੈਂ ਇਹੀ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਅਗੰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ‘ਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਹੈ। ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ‘ਚ ਹੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦਾ ਆ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਲਾਹ ਬਦਲਣੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਟੈਕਸੀ ‘ਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛਾਤੀ ‘ਚ ਦਰਦ ਹੋਣੀ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਗੁਰਵਾਕ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ‘’ਜੇਹਾ ਬੀਜੈ ਸੋ ਲੁਣੈ ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤੁ’’
ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕੰਧਾਲਵੀ

‘ਜੇਹਾ ਬੀਜੈ ਸੋ ਲੁਣੈ ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤੁ’ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਤੁਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬੀਜੋਗੇ ਉਹੀ ਵੱਢੋਗੇ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ‘ਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਨੀ ਕਿ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਸੰਨ 1969 ਦੀ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ।
ਸੰਨ 2024 ‘ਚ ਮੇਰੇ ਦੋ ਸਟੈਂਟ ਪਏ ਸਨ ਪਰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਉਹੋ ਹੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਫੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਕਰਨੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਰਾਇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੇਸ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਡਿਆਲੋਜਿਸਟ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆ ਗਈ।। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਉਡੀਕ ਕੇ ਮੈਂ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਫ਼ੂਨ ਕੀਤਾ। ਉਧਰੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੈਸੇਜ ਕਿ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪਤਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ੂਨ ਨੰਬਰ ਛੱਡੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਫ਼ੂਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰੀ ਫ਼ੂਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਫ਼ੂਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਅਖੀਰ ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਖ਼ਤ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਸੁਨੇਹਾ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਦਸ ਵਜੇ ਦਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਹਸਪਤਾਲਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਕਲ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੋ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ’ਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬੱਸ ਫੜ ਕੇ, ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੁ ਸਟਾਪ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਬੱਸ ਪਾਸ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਲੱਭਿਆ ਨਹੀਂ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਕਿ ਕਾਰ ਹੀ ਲੈ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੀਸਰੀ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲ ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ, ਟੈਕਸੀ ‘ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸੋ, ਟੈਕਸੀ ਆਰਡਰ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਟੈਕਸੀ ਵਾਲ਼ਾ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਬੈਠਾ ਸਾਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਛਾਤੀ ‘ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਨੇ ਆ ਦਬੋਚਿਆ। ਮੈਂ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ‘ਚ ਹੀ 999 ਨੰਬਰ ਘੁਮਾ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ‘ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਟ ਏਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗ਼ਨੀਮਤ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਫ਼ਸਟ ਏਡ ਮਿਲਣ ਕਰ ਕੇ ਬਚਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਨਹੀਂ ਮਸਲਾ ਗੰਭੀਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਮਲਟੀਪਲ ਅਟੈਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਖ਼ੈਰ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਸਿਹਤਯਾਬ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਚੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਬਦਲਵਾਇਆ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ, ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ‘ਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਣਾ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਫ਼ਸਟ-ਏਡ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹਾਦਸਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। 
ਹੁਣ ਦੂਸਰੀ ਘਟਨਾ ਜੋ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਛਪੰਜਾ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ। ਲਾਲਾ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਮਕਾਨ ‘ਚ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ‘ਚ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਰੋਪੜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡੋਂ ਆ ਕੇ ਚੰਗਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਪਲਾਟ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਇਕ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤੇ ਦੋ ਪੋਰਸ਼ਨ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਾਰ ਲਏ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਪੋਰਸ਼ਨ ‘ਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਸੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਸਨ ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕਮਰਾ ਹੀ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੇ ਕਿਰਾਇਆ ਪੂਰੇ ਪੋਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਲਾਲਾ ਜੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪੋਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ ਇਕੱਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਕੀਤੇ ਮਾਲਕ ਮਕਾਨ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਲੀ ਪਿਆ ਪੋਰਸ਼ਨ ਇਕ ਹਰਿਆਣਵੀ ਜੋੜੇ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਬੰਦਾ ਬਿਜਲੀ ਮਹਿਕਮੇ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕੇ ‘ਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਪੈਂਦੀ। ਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਏਨੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਹੀ ਦਿਸਦੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਚ ਝਾਂਜਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਚ ਖੁੱਭਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ। ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਵੀ ਨਾ ਨਿਕਲਦਾ।
ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਲੜਕੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਪੱਟਾਂ ‘ਚ ਪਾਈ ਡੁਸਕੀ ਜਾਵੇ। ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਉਹਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਈ ਜਾਣ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲੜਕੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮਸਲਾ ਗੰਭੀਰ ਜਾਪਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਈਕਲ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਮੈਂ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿਚਕਚਾਈ ਪਰ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਫ਼ੂਨ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨੰਬਰ ਤਾਂ ਕੀਹਦੇ ਕੋਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕਲ ਕਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਥਰੀਵੀਲ੍ਹਰ ਵੀ ਹਰਲ ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਫਿਰਦੇ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰ ਕੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੇਨ ਸੜਕ ਤੋਂ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਵਰਗਾ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਚ। ਨਾਲੇ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਰੂਟ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਡੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ‘ਚ ਜਾ ਸਾਈਕਲ ਖਲ੍ਹਾਰਿਆ। ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਨਰਸਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਨਰਸ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਨਰਸ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। 
ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਰੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਨਰਸ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੀ ਪਰ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ਼ ਦੇ ਦਾਣੇ ਫ਼ਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਨਾਸ ਦਾ ਸਾਹ ਤਾਂ ਦਾਣੇ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਾਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ‘ਚ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸ ਪੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਾਲ਼ ਧੋ ਕੇ ਮੰਜੇ ਉੱਪਰ ਸੁੱਕਣੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਬੱਚੇ ਨੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਦਾਣੇ ਨਾਸਾਂ ‘ਚ ਫ਼ਸਾ ਲਏ ਸਨ।
ਉਹ ਔਰਤ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਉਗਲਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਹੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਾਵੇ। ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਉਹ ਰਲ਼ਵੀ ਮਿਲਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਚ ਮੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਾਠਕ ਜਨੋਂ! ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਦਾ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਰਟ-ਅਟੈਕ ਵਾਲ਼ੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਮੈਂ ਇਹੀ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਅਗੰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ‘ਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਹੈ। ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ‘ਚ ਹੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਦਾ ਆ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਲਾਹ ਬਦਲਣੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਟੈਕਸੀ ‘ਚ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛਾਤੀ ‘ਚ ਦਰਦ ਹੋਣੀ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਗੁਰਵਾਕ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ‘’ਜੇਹਾ ਬੀਜੈ ਸੋ ਲੁਣੈ ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤੁ’’

ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੜਵਈ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਨੱਥਾ ਸਿਆਂ ਅੱਜ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਪਰਸ ਉਵੇਂ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜਿੱਦਾਂ ਅੱਗੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਆ,” ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਦ ਕਥਾ ਵਖਿਆਨ ਵਿਚ ਝੂਠ ਸੱਚ ਦੇ ਗੱਪ ਗਪੌੜਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕਿਸੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਬੜੇ ਰੋਣਹਾਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ ‘ਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਸ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਿਆਣੇ ਸੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ, ਪੀਰ, ਬਾਬੇ, ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਆਪ ਨਹੀਂ ਉਡਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ- ਬਾਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਰਾਮਾਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਹਦਾ ਥਹੁ- ਟਿਕਾਣਾ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਬਸ ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮੱਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਟੇ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਕੱਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਬੰਦਾ ਹੁਣ ਕੱਟੀਆਂ ਵੇਚ ਵੇਚ ਕੇ ਹੀ ਕਰੋੜਪਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਈ? ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭੇਡ –ਚਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਤੁਰਦੀ ਐ ਮਗਰ। ਇੰਜ ਹੀ ਇਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਪੌੜ ਛੱਡਣਗੇ ਕਿ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਸਵੱਲੀ ਹੋਈ, ਬਸ ਉਹ ਬੰਦਾ ਅੱਜ ਹੋਰ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ।
ਨੱਥਾ ਸਿਉਂ ਬੋਲਿਆ, “ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਪੰਗਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਲਿਆ, ਏ.ਟੀ.ਐੱਮ. ‘ਚ ਪਾਸਕੋਡ ਹੀ ਗ਼਼ਲਤ ਪਾ ‘ਤਾ, ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਭਗਤ ਧੰਨੇ ਜੱਟ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਨ ਦੀ?”
ਗੱਲ ਅਸਲ ‘ਚ ਇੰਜ ਹੋਈ ਕਿ ਆਰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਤੁਕ ਆਈ ‘ਘਰ ਕੀ ਗੀਹਨ ਚੰਗੀ ਜਨ ਧਨਾ ਲੇਵੈ ਮੰਗੀ’ ਬਸ ਇਥੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪੈ ਗਏ ਹੋਰ ਰਾਹੇ ਪਈ ਜੇ ਮਾੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਧੰਨੇ ਨੇ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਮੰਗੀ ਐ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾ ਵੜੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ। ‘ਕੱਲਾ ‘ਕੱਲਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣੇ। ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਉਲਾਂਭੇ। ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਕੱਖ ਨਾ ਜਾਣੇ। ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਇਹਨੂੰ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਈਏ, ਆਪੇ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੋ, ਇਹਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਫੇਲ੍ਹ ਢੱਗੇ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਪਾਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿਤਾ। ਇਹਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਵੀ ਮੁਹਾਲ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਟਿੱਲ ਲਾ ਲਿਆ ਇਹਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਸਤੇ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪਰ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ‘ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਰੇ। ਬਸ ਇਕੋ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਆਪ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੇ, ਪਤਨੀ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਉਹਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਕਿਤੇ ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ‘ਚ ਬਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੰਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਔਖੇ ਸੌਖੇ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਲੰਘੇ ਤੇ ਅਖੀਰ ਛੱਡ ਛਡਾਈਆ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਸਾਲ ਡੇਰਿਆਂ ਆਦਿ ‘ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਰੂਪ ਬਦਲ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਣਾ, ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਈ। ਇਕ ਦੋ ਸੱਜਣ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ‘ਚੋਂ ਮਾਇਆ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਗੁਰ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦਿਤੇ। ਇਕ ਡੇਰੇ ‘ਚੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਸਤ ਚਾਲਾਕ ਤੇ ਗੱਲਕਾਰ ਬੰਦਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤੇ ਢੋਲਕੀ ਅਤੇ ਚਿਮਟੇ ਵਾਲਾ ਇਹਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਜਥੇ ‘ਚੋਂ ਖਿੱਚ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 80-90 ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਪਰਚਾਰ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਫਿੱਟ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਵਾਹਵਾ ਚੱਲ ਨਿੱਕਲਿਆ।
 ਅੱਜ ਬਸ ਇਕੋ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਗਿਆ ਬਾਬਾ ਕਿ ‘ਮਾੜੀਆਂ’ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ ਨਿੰਦਦੇ ਉਸਨੇ ਐਕਸੀਲੇਟਰ ਪੂਰਾ ਹੀ ਦੱਬ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਬਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਮਤ ਸੀ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਰ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਹੁਣ ਸੋਚੀਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਏ.ਟੀ.ਐਮ.’ਚ ਕਿਹੜਾ ਪਾਸਕੋਡ ਪਾਵੇ ਕਿ ਅੱਜ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। 

ਦੋ ਕੁ ਹਫ਼ਤੇ ਹੋਏ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ। ਖ਼ਬਰ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਡਾਕਟਰ ਬੱਚੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੱਚੀ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਇਹ ਦੋ ਅਦਾਰੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਥੱਲੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵੀ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਬਹੁਤ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ‘ਚ ਕਿਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁੱਠੀ ਰੰਬੀ ਨਾਲ ਖੱਲ ਉਤਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰੇ ਪਏ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜ਼ਨ ਲਗਾ ਕੇ ਮੋਟਾ ਬਿੱਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਟਾਰਗੈੱਟ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਡਾਕਟਰ ਟਾਰਗੈੱਟ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਿਗ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਡਾਕਟਰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਕੇ ‘ਮਾਲਕਾਂ’ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਪਰਵਾਰ ਵਸਾਉਣਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਲੱਗ, ‘ਹਾਇ ਰੇ ਇਨਸਾਨ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀਆਂ’। 
ਕੌਣ ਨਹੀ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਆਪਣਾ ਮੋਟਾ ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਭਲੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਚੀਰ ਕੇ ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ‘ਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖਿਲਵਾੜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਕੇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਉੱਪਰ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਘਰ ਵਾਲੇ ਬਿੱਲ ਦਿਤੇ ਬਿਗ਼ੈਰ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਟੇ ਬਿੱਲ ਦਾ ਝਗੜਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਐਮਰਜੰਸੀ ਵੇਲੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਲੇ ਬੇਲੋੜੇ ਟੈਸਟ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਿੱਲ ਬਣਾ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਜਾਉ, ਜਦ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਬਚਣ ਦੇ ਚਾਂਸ ਬਹੁਤ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਇੱਥੇ ਦੱਸਣਾ ਕੁਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ਼ ਜੋੜਾ ਪੰਜਾਬ ਗਿਆ। ਮਾਈ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ‘ਤੇ ਇਕ ਕਲਿਨਕ ‘ਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ, ਡਾਕਟਰ ਪਰਚੀ ਤੇ ਪਰਚੀ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਸਤੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ਼ ਸੋਚੇ ਪਈ ਏਨੇ ਟੀਕੇ, ਏਨੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈਏ। ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। 
ਬਜ਼ੁਰਗ਼ ਦਾ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਦਾ ਨੰਬਰ ਲੱਭ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ੂਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਭਾਜੜ ਪੈ ਗਈ ਹਸਪਤਾਲ ‘ਚ। ਬਜ਼ੁਰਗ਼ ਨੇ ਇਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸੀਦਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਹੀ ‘ਟੋਕਰਾ’ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸਫ਼ਾਈਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਕਿ ਜੇ ਦੋ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਪੈਨਲ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਮਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਣਗੇ। 
ਅਖੀਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਲ ਵਧ ਰਹੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ? ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣੇ ਵਾਲੇ ਸਭ ਚੱਟੇ-ਵੱਟੇ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕੰਧਾਲਵੀ  

ਜੀਣਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ
ਪਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਸਮਝਾਵੇ ਕੋਈ ਹਾਏ! ਕਿਉਂ ਇਹ ਜੰਗ?
ਰੋਜ਼ੀ, ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਏ ਮੇਰੀ ਮੰਗ?
ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਬੈਠਾ?
ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮਾਪ ਕਿੱਡਾ?
ਪੂਰਾ ਇਲਮ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ
ਸੁਣਿਐ ਹੈ ਗੋਲ਼ ਆਕਾਰ ਇਸ ਦਾ
ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਦਾ ਗੋਲ਼ ਜਾਂ ਤਿਰਛਾ ਆਕਾਰ ਨਾਪਣ ਵਿਚ
ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਦਿਨ, ਕਿਰ ਜਾਂਦਾ ਬੇਸ਼ਕ ਦਿਨ
ਪਰ ਮੈਂ ਹਰ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚੋਂ
ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨਵੀਂ ਫੜ ਲੈਨਾਂ 
ਜਿਊਣ ਦੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਵੀ
ਹੱਸ ਲੈਨਾਂ, ਗਾ ਲੈਨਾਂ, ਨੱਚ ਲੈਨਾਂ
ਮੈਂ ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਜੀ ਲੈਨਾਂ
ਤੇ ਜੀ ਜੀ ਕੇ ਮਰ ਲੈਨਾਂ
ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ਼, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ਼
ਮੈਨੂੰ ਹੱਕ ਹੈ ਜੀਣ ਦਾ...
ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਹੱਕ ਹੈ,
ਮੇਰੀ ਹੱਕ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਨ ਦਾ
ਮੇਰੀ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਕਰਨ ਦਾ...?
ਮਰਨਾ ਸੱਚੀਂ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ
ਬੇਸ਼ੱਕ ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਵੀ ਹੋਵੇ
ਮੈਥੋਂ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵੀ ਮਾਪੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਜ਼ਮੀਨ...ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਜੰਗ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਸਮਝ ਆਉਣੇ?
ਮੈਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਹਾਂ....ਸਿਰਫ਼ ਆਮ
ਅਜ਼ਲ ਤੋਂ ਕਿਆਮਤ ਤੱਕ ਆਮ
ਜੀਣ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਰੋਟੀ ਲਈ।
ਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਇੰਦੀ (ਯੂ.ਕੇ.)

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਹੜੀ ਗਿੱਦੜ-ਸਿੰਙੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਮਹਿਕਮੇ ‘ਚ ਹੀ ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ ਜਾ ਵੜਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿਕਮੇ ‘ਚੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਤੇ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਦੇ ਉਸ ਨੇ ਰੇਟ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ‘ਇਕ ਮੁੱਲ’ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ‘ਫਿਕਸਡ ਰੇਟ’। ਰੇਟ ਵਾਸਤੇ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਛੋਈ ਹੀ ਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਗਲਾ ਦੁਬਾਰਾ ਹੌਸਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ ਕਹਿਣ ਦਾ।
ਨਵੀਂ ਆਈ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦਾ ਰਾਗ਼ ਅਲਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇਕ ਮੰਤਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਟੰਗ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ ਇਕ ਡਰਾਮਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿਕਮੇ ਬਹੁਤ ਚੁਕੰਨੇ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। 
ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੱਜਣ ਵੀ ਅੱਜ ਕਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਣ ਕੇ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਪਾਸ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਆਇਆ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਇਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਦਸ ਦੀ ਬਜਾਇ ਬਾਰਾਂ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ, “ ਓ ਭਰਾਵਾ ਹੁਣ 

ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਪਰਵਾਰ, ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਦੁਖੀ ਆਏ  ਜਾਂ  ਦੁਆਰੇ,  ਗੁਰੂ  ਪਿਤਾ ਇਹ ਉਚਾਰੇ 
ਕੋਈ  ਹੋਵੇ  ਕੁਰਬਾਨ,  ਦੁਖ  ਇਹਨਾਂ  ਦੇ  ਨਿਵਾਰੇ
ਗੁਬਿੰਦ ਰਾਇ ਮੁਸਕਾਇਆ, ਉਹਨੇ ਇੰਜ ਫੁਰਮਾਇਆ
ਮੇਰੀ  ਕਰਿਉ  ਨਾ  ਚਿੰਤਾ,  ਜਾ  ਕੇ  ਦੇਵੋ ਕੁਰਬਾਨੀ
ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰਵਾਰ,  ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਤਾਂ ਦੱਸੋ,  ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਮੱਲਾਂ  ਜੰਗਾਂ  ਵਿਚ  ਮਾਰੇ,  ਆਕੀ  ਰਣ  ‘ਚ ਸੰਘਾਰੇ
ਨਿੱਠ  ਰਚੇ  ਉਹ  ਸਾਹਿਤ, ਕਦੀ  ਕਵੀਆਂ  ਨੂੰ ਤਾਰੇ
ਜਿੱਦਾਂ  ਵਾਹੀ  ਉਹਨੇ  ਤੇਗ਼, ਤੇਵੇਂ ਵਾਹੀ ਉਹਨੇ ਕਾਨੀ
ਵਾਰ  ਦਿਤਾ  ਪਰਵਾਰ, ਕਹਾਇਆ  ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ  ਹੈਗਾ  ਏ  ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਹੱਥੀਂ  ਸਾਜ  ਕੇ  ਪਿਆਰੇ,  ਗੁਰ  ਚੇਲਾ  ਉਹ  ਕਹਾਵੇ
‘ਕੱਲਾ  ਲੱਖ ‘ਨਾ  ਲੜਾ ਕੇ,  ਬਾਜ਼  ਚਿੜੀ  ਤੋਂ ਤੁੜਾਵੇ
ਕਰਨਾ  ਜ਼ੁਲਮਾਂ  ਦਾ  ਨਾਸ, ਇਹੋ  ਦਿਲ  ਵਿਚ  ਠਾਣੀ
ਵਾਰ  ਦਿਤਾ  ਪਰਵਾਰ  ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ  ਦਾ  ਦਾਨੀ
ਕੋਈ  ਹੈਗਾ  ਏ ਤਾਂ  ਦੱਸੋ, ਗੁਰੂ  ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਦੋ  ਵਾਰੇ  ਵਿਚ  ਚਮਕੌਰ,  ਦੋ  ਵਾਰ  ਦਿਤੇ  ਸਰਹਿੰਦ
ਲੋਕੀਂ  ਪੁੱਛਣ  ਪਏ  ਸਾਰੇ, ਇਹ ਕੌਣ ਕੀਹਦੇ  ਫਰਜੰਦ
ਮਾਤ  ਗੁਜਰੀ  ਨੇ  ਵਾਰੀ,  ਠੰਢੇ  ਬੁਰਜ   ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ
ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ  ਇਹ ਆਖੇ,  ਇਹ  ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ  ਲਾਸਾਨੀ
ਵਾਰ  ਦਿਤਾ  ਪਰਵਾਰ,  ਕਹਾਇਆ  ਪੁੱਤਰਾਂ  ਦਾ ਦਾਨੀ

ਕਦੀ  ਮਖ਼ਮਲੀ  ਸੇਜਾਂ,  ਕਦੀ  ਟਿੰਡ  ਦਾ  ਸਰ੍ਹਾਣਾ
ਪੈਰ  ਕੰਡਿਆਂ  ਪਰੁੰਨ੍ਹੇ,  ਮਿੱਠਾ  ਮੰਨਦਾ  ਏ  ਭਾਣਾ
ਹੱਥ  ਫੜੀ  ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ,  ਅਤੇ  ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ  ਉੱਤੇ  ਬਾਣੀ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਪਰਵਾਰ, ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਵਿਚ ਚਮਕੌਰ ਜੀਹਨੇ, ਅਜੀਤ ਜੁਝਾਰ ਨਾ ਸੰਭਾਲ਼ੇ
ਢਾਬ ਖਿਦਰਾਣੇ ਵਾਲੀ ਉੱਤੇ,  ਰੰਗ ਅਜਬ ਦਿਖਾਲੇ 
ਸਿਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਗੋਦੀ,  ਵਹਾਵੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਪਰਵਾਰ, ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ

ਘਰ  ਮਿਹਰਾਂ ਦੇ  ਆ ਕੇ,  ਗਲ਼  ਵਿਛੜੇ ਉਹ ਲਾਵੇ
ਮੂੰਹ  ਮੰਗੀਆਂ  ਮੁਰਾਦਾਂ,  ਫਿਰ  ਮਹਾਂ  ਸਿੰਘ  ਪਾਵੇ
ਕਦੀ  ਦੇਖੀ  ਨਾ  ਸੁਣੀ ਸੀ,  ਐਸੀ ਜੱਗ ‘ਤੇ ਕਹਾਣੀ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਪਰਵਾਰ,  ਕਹਾਇਆ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨੀ
ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਤਾਂ ਦੱਸੋ,  ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਾਨੀ
=============================

ਪਾਠਕੋ, ਆਉ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਕੌਣ ਸੀ? ਇਹ ਉਹ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੌਂਟਗੋਮਰੀ, ਅਲਬਾਮਾ ਸੂਬੇ ਵਿਚ 1955 ‘ਚ ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਕਿਸੇ ਗੋਰੇ ਬੰਦੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿਤਾ।
ਰੋਜ਼ਾ ਕੱਪੜੇ ਸਿਊਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਲਈ ਤੋੜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਰੇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਸਹਿ ਸਹਿ ਕੇ।
ਰੋਜ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਅਖੀਰ ਕਾਨੂੰਨ ‘ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਘੱਟ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਡਾ. ਮੇਰੀ ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੈਰੀ ਜੋ ਕਿ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ‘ਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਮਾਜਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਡਾ. ਬੈਰੀ ਨੇ ਚੌਕਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ‘ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੇਗਾ। ਪਹਿਲੀ ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਦੀਆਂ ਸਾਇੰਸ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਬਾਰੇ। ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਖਣ ‘ਚ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਨਹੀ ਲਗਦਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਹੈ ਜਾਰਜ ਫ਼ਲੌਇਡ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਟਰੰਪ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਿਤਰ ਅਮਰੀਕਨ ਪੁਲਿਸ ਬਾਰੇ ਭੈੜੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਗੋਰੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਸਮੇਂ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੇ ਜਾਰਜ ਫ਼ਲੌਇਡ ਦੀ ਧੌਣ ‘ਤੇ ਗੋਡਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਟਰੰਪ ਨੇ ਹੁਣੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ‘ਟਰੁੱਥ ਸੋਸ਼ਲ’ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ, “ ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਬੇਲਗਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ.......ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਕੋਝੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਕਿੰਨੀ ਭੈੜੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ।’
ਯਾਦ ਰਹੇ ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾ- ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਡਾ.ਬੈਰੀ ‘ਅਮਰੀਕਨ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ’ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ‘ਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਟਰੰਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੜੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਡਾ. ਬੇਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਰੋਜ਼ਾ ਜੋ ਕਿ 2005 ਵਿਚ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਗੱਲ ‘ਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਦਲਾਉ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਦਰੋਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਡਾ.ਬੈਰੀ ਨੇ ਹੋਰ ਕਿਹਾ:  ‘ਰੋਜ਼ਾ ਪਾਰਕਸ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਰ ਮਸਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ।’
‘ਜਿਸ ਔਰਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੋ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆਉਣਾ ਹੈ।’ 
‘ਅੱਜ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਨਸਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਟਰੰਪ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ।’ 
ਪਾਠਕੋ! ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਅਜੇ ਹੁਣੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਦਾ ‘ਖਿਤਾਬ’ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਦੇ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਮੇਅਰ ਟਿਮ ਵਾਲਜ਼ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਭੈੜੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਟਿਮ ਵਾਲਜ਼ ਨੇ ਜਵਾਬ ‘ਚ ਏਨਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਫ਼ਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਹਨ। 
ਏਸ਼ਿਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਤਰੀ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਤੇ ਬੇੜੀਆਂ ‘ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ। ਸੋ ਮਿਸ ਬੈਰੀ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਡੱਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
===========================================================

ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੂਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਇਉਂ ਚਿੰਬੜ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬੰਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੂਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੂਨ ਕਿਤੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਰੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਉਂ ਘਬਰਾਹਟ ਮਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਲੋ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਬਾਹਰ ਗਲ਼ੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ‘ਚ ਜਿਧਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ ਲੋਕ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੂਨ ਲਗਾਈ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦੇ ਦਿਸਣਗੇ। ਕਈ ਬੰਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਕੰਨਾ ‘ਚ ਟੂਟੀਆਂ (ਹੈੱਡਫ਼ੂਨ) ਅੜਾਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਸਤੀ ‘ਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈਆਂ ਨਾਲ ਹਾਦਸੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਸ, ਗੱਡੀ ‘ਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਐਸੇ ਮਿਲਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਫ਼ੂਨ ਉੱਪਰ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਾਤੀ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ‘ਚ ਤੁੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭਲਾਮਾਣਸ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਅੱਜ ਕਲ ਤਲਾਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਕ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ‘ਪਿੰਡ ‘ਚ ਪੁਆੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਨੀਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਅਮਲੀ’ ਹੁਣ ਇਹ ਬੋਲੀ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ‘ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਪੁਆੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਨੀਂ ਇਹ ਫ਼ੂਨ ਮਰ ਜਾਣਾ’। ਫ਼ੂਨਾਂ ਵਿਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿਊਨਾਂ ਭਰਨ ਦਾ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਇਹ ਟਿਊਨਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਜੀਬ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ਼ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਊਨਰਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੇ ਦੂਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਬਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਪੈਣ ਕਰ ਕੇ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਸੀ। ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ੂਨ ‘ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਹੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਬਕਸਾ ਗੱਡੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਬਕਸੇ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦਿਤਾ। ਬੜਾ ਗ਼ਮਗੀਨ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਫ਼ੂਨ ਵੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਫ਼ੂਨ ਉੱਪਰ ਟਿਊਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ ‘ ਆਜ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ’, ਇਕ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਕਸਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਫ਼ੂਨ ਕਿਹੜੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਟਿਊਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਜ ਕੇ ‘ਸ਼ਾਦੀ’ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਗ਼ਮਗੀਨ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੱਸਣੋਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਆਖਰ ਨੂੰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਫੋਲ ਕੇ ਫ਼ੂਨ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ।
ਇਕ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ 3 ਘੰਟੇ 21 ਮਿੰਟ ਫ਼ੂਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਫ਼ੂਨ ‘ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਵਰਤ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲ਼ੀ ਬੋਤਲ ਛੁਡਵਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਮਾਵਾਂ ਨਿੱਪਲ ਨੂੰ ਮਿਰਚਾਂ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫ਼ੂਨ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੰਜ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ‘ਮੈਟਰ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ’  ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅਖੀਰ ਹੱਲ ਲੱਭ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੂਨ ਵਾਸਤੇ ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ ਦਾ ਇਕ ਛੇ ਪੌਂਡ ਵਜ਼ਨੀ (2.7 ਕਿੱਲੋ) ਕਵਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਫ਼ੂਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਹੱਥ ‘ਚ ਨਾ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਏਨੇ ਭਾਰੇ ਫ਼ੂਨ ਨੂੰ ਜੇਬ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੱਥ ਥੱਕ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਬੰਦਾ ਫ਼ੂਨ ਨੂੰ ਇੰਜ ਪਰੇ ਸੁੱਟੇਗਾ ਜਿਵੇ ਤਾਈ ਸ਼ਾਮੋ ਨੇ ਛਲੇਡੇ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛੋਗੇ ਕਿ ਬਈ ਇਹ ਸ਼ਾਮੋ ਕੌਣ ਐ? ਤਾਇਆ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿਉਂ ਛੜਾ-ਛੜਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ‘ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਢੋਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ਾਮੋ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਲੱਗ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਭਲੀ ਔਰਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਰਚ ਮਿਚ ਗਈ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਸ਼ਾਮੋ ਨੂੰ ਤਾਈ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਮੋ ਨਾਲ ਛਲੇਡੇ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਮਸਾਲੇ ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਹ ਕੰਢੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਾਂਹ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਮੋਂ ਤੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿਉਂ ਬੇਔਲਾਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮੋ ਸੋਚੇ ਪਈ ਆਹ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਦਿਤੀਆਂ ਗਾਜਰਾਂ ਵਿਚੇ ਰੰਬਾ ਰੱਖ, ਬੱਚਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੁੰਡਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਲੱਭ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸ਼ਾਮੋ ਤੁਰੀ ਜਾਵੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧੀ ਜਾਵੇ। ਭਾਰ ਏਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਮੋ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਈ ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਛਲੇਡਾ ਸੀ, ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੌੜੀ। ਡਰ ਨਾਲ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਿਹਾ। ਸੋ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਭਾਰੇ ਫ਼ੂਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਥੱਕ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਕਰਨਗੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮੋ ਨੇ ਛਲੇਡਾ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ।
ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ‘ਪੰਗਾ’ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਫ਼ੂਨ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਚਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਪੇਚ (ਸਕਰੂਅ) ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਵਰ ਅੱਡ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇੰਜ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਲੋਕ ਫ਼ੂਨ ਘੱਟ ਵਰਤਣਗੇ ਤੇ ਬੈਟਰੀ ਘੱਟ ਖ਼ਰਚ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੇਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਹਿਮਤ ਤੋਂ ਬਚਣਗੇ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਮਕਸਦ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਫ਼ੂਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ। ਅਜੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹ  ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਕਵਰ ਦੇ ਪੇਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾ ਕੱਸੇ ਜਾਣ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਫ਼ੂਨ ਚੱਲੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਵਰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾਈ ਜਾਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ‘ਚ ਕਈ ਐਸੇ ਭੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਜਨੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਵਰ ਨਵੇਂ ਫ਼ੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਕੀ ਇਹ ਕਵਰ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਪਾਠਕ ਜਨੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?? ਪਾਠਕ ਜਨੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?  ਵੈਸੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 156 ਪੌਂਡ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਕਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ‘ਇਲਾਜ’ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੂਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ‘ਬਿਮਾਰੀ’ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੀ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ? ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕੋ! ਅਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨੇੜੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ‘ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਣ। ਦੇਖੀਏ, ਇਹ ਇਲਾਜ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ। ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੋ।
ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕੰਧਾਲਵੀ
================================================================